Меню

Ни очен балаларга экият сойлилэр сочинение

ГДЗ(дүж) по урокам, решенные задания по алгебре за 7 класс.. ГДЗ Готовые домашние задания за 7 класс по Алгебре. Алгебра Абылкасымова 7 класс 2017. Авторы: Абылкасымова.Е., Кучер Т.П., Корчевский.Е., Жумагулова З.А. Издательство: Мектеп. Год: 2017. Алгебра Шыныбеков 7 класс 2017. Авторы:.Н. Шыныбеков,.А. Шыныбеков. Издательство: Атамура. Инфоурок › Алгебра ›Тесты›Алгебра пәнінен 7 сынып тест жинағы. Алгебра пәнінен 7 сынып тест жинағы. Скачать материал. библиотека материалов. Добавить в избранное. Алгебра 7 класс. №1. Натурал көрсеткішті дәреже. 1. Көбейтіндіні дәреже түрінде көрсетіңіз 7-сынып Алгебра ТЖБ 2-тоқсан жауаптары. Post Pagination. Next PostNext. Home. Videos. 7-сынып Алгебра ТЖБ 2-тоқсан жауаптары. 1 месяц ago 1 месяц ago. hate confused. by Заңғар ағай 1 месяц ago1 месяц ago. 11917views. 6. 1shares. Twitter. VKontakte. Алгебра 8 сынып Шыныбековтың есептерінің жауаптары керек болып тұр. 7-сынып алгебраның есептерінің жауаптары мен шығару. СЫНЫП МАБ АЛГЕБРА. сынып, ба? ылау ж? … казакша 7 сынып. сынып тест жауаптары.

Подать объявление. быстро без регистрации! Разместите объявление на сайте v3.kz без регистрации о купле-продаже любого товара услуг и его увидят тысячи пользователей. ПРОДОЛЛЖИТЬ. Есептер akorda45.narod.ru. Физикадан, алгебрадан есептер кездессе де қиындық көрмейсіз. Алгебра-Есептеріні Жауаптары ВКонтакте Алгебра курсында сендер өрнек, теңдеу, теңсіздік және т.б. сөздерді қолдандыңдар. 7 сынып алгебра есептеріні? жауаптары Сообщество. 7-сынып. АВС=СДА теңдігін дәлелдеңдер?. есеп 7 сынып алгебра ДҮЖ кімде инфарматикадан бжбтжб жауаптары бар бар болса жіберіндерші өтініп. Ердос Сабыр. 38.7 есеп 7 сынып алгебра ДҮЖ Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар. Информатика. 7 сынып. 1 (қайталау) есеп 7 сынып алгебра ДҮЖ алгебра 7 сынып 2017 жауаптары,алгебра 7 сынып дайын үй жұмыстары,алгебра 7 сынып есептер жауаптарымен мектеп баспасы. Есептер жауаптары — YouTube алгебра сұрақтар мен жауаптар. Сұрақ 7-сынып алгебраның есептерінің жауаптары мен шығару жолдары? Пошнаййй Мектеп 3.09.2013 сұрақ қойды 147k қаралды. 7-сынып алгебраның есептерінің жауаптары мен шығару жолдары? 0. 0.. Пікір қосу үшін кіріңіз немесе тіркеліңіз! Белгісіз 6.09.2015 жауап берді. қалай 7 сынып алгебрада 28 есепті қалай шығаруға болады: rak.szh.kz. 7-сынып алгебрадан есептердiң шешiмдерi мен шешу жолдары керек!!. 3 жауап 3k қаралды. Есеп шығаруға тез көмектесіңізші алгебра Есеп шығаруға тез көмектесіңізші алгебра 7 сынып — Сұрақ-Жауап surak.szh.kz. Есеп шығаруға тез көмектесіңізші алгебра 7 сынып · Сұрақ-. 7-сынып алгебраның есептерінің жауаптары мен шығару жолдары керек? Пошнаййй. алгебра сұрақтар мен жауаптар — Cұрақ-Жауап сайты surak.szh.kz. алгебра сұрақтар мен жауаптар. Сұрақ. Для континентальной Европы характерна горизонтальная черта при написании символа семерки. Алгебра, Есептер жинағы, 7 сынып,.Төлеубаева,.Корчевский,.Абдиев, 2016ж. Артқа. Алгебра: Есептер жинағы. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы..Төлеубаева,.Корчевский,.Абдиев. Алматы: Мектеп. 7 — сынып. Алгебра. І – тоқсан. Амалдарды орындаңдар. Сайтта жарияланған материалдарға толықтай материал жариялаған автор жауапты.

Егер сайтта өзіңіздің сіздің рұқсатынсыз жарияланған немесе заңсыз жарияланған материалды көрсеңіз редакцияға кері байланыс арқылы хабарласуыңызға болады. Сайт редакциясы сізге барлық жағынан қолдау білдіруге дайын. 7-сынып Алгебра 1.34 — 1.54 есептер дайын үй жұмыстары. Заңғар ағай. lượt xem 3 N2029 năm trước. 24:48. 7-сынып Алгебра 1.97 — 1.112 есепте дайын үй жұмыстары. lượt xem 2,7 N2028 năm trước.. VNclip: vnclip.net/channel/UC5ztTbDEPLfqjwXIQHGAD9w?view_as=subscriber Алгебра 7. 2017 Атамұра. 3:59. Алгебра № 1.18, 1.19 есеп. Easy MATH. lượt xem 2242027 năm trước. Олимпиада есептері жауаптарымен. Категория: 27.11.2019 23:28. Просмотр содержимого документа «Олимпиада есептері жауаптарымен». Оқушылардың математика пәні бойынша Республикалық олимпиадасының аудандық этапы 2013-2014 жыл желтоқсан айы 18-19 жұлдызы. 8 сынып I-тур.. Жауабы: Соңғы екі сан.07. Аралда 7 көк, 9 жасыл және 11 қызыл құбылғылар тұрады.

Әртүрлі түстегі екі құбылғы кездескенде екеуі де үшінші түске өзгереді.. Жауабы: А бұрышы доғал болуы мүмкін емес. 9 сынып I-тур. АВСD квадраты берілген.АС және ВС кесінділерінде кесінділердің шетімен беттеспейтіндей етіп, сәйкесінше М және N нүктелері алынған. Егер MN=MD болғанда ∠ MDN бұрышының шамасы неге тең? 7-сынып Алгебра 1.10 — 1.23 есептер дайын үй жұмыстары. 1.1 มุมมอง 2K3 หลายเดือนก่อน. 17:49.

l — тоқсан, Алгебра, 7 сынып, Сабақ Образовательный канал Өрлеу. มุมมอง 43K. 31:05. 7-сынып Алгебра 1.121 — 1.142 есептер дайын үй жұмыстары. มุมมอง 8K. 16:28.. НИШ-қа түскіңіз келсе: 77758997755. «КЕМЕЛ» білім орталығы. Барлық есеп жауаптары: 77071417388 (тек қана ватсап). 3:15. 7 сынып Алгебра 0.6 0.7 0.8 0.9 0.10 есептер дайын үй жұмыстары. มุมมอง 2K4 หลายเดือนก่อน. Сәлеметсіңдерме! Лайк басып, комментарий қалдыр. Бұл видеода 7 сынып Алгебра 0.6 0.7 0.8 0.9 0.10 есептерді. 4:05. 7-СЫНЫП алгебра толық бжб жауаптары. СЕН ІЗДЕП ЖАТҚАН ЕСЕПТЕР 1-ТОҚСАН Телеграмға өту. 7-сынып 2.1-2.18 есептер дайын үй жұмыстары. Алматы «Атамұра» 2018 баспасы. Aylar önce. Сәлеметсің! Лайк басып, комментарий қалдыр! СОР СОЧ жауаптары жақында инстада шығады, жазылыңыздар.. Сәлем балалар! Көптен күткен 7-сынып Алгебра СОР БЖБ номері 1 жауаптары, 1-ші тоқсан. Бүтін көрсеткішті дәреже. 2.102 есеп. Көпмүшені көпмүшеге көбейту. 16 gün önce. 7 сынып Алгебра 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 есептер дайын үй жұмыстары. Тема: 12.2 есеп 7 сынып алгебра ДҮЖ. 7 сынып алгебра 2 параграф есептеріні? жауаптары. 2 Тема от Cyclone 2020-11-23 21:04:17.

Cyclone.. Алгебра-Есептеріні Жауаптары ВКонтакте Войдите на сайт или зарегистрируйтесь, чтобы связаться с Алгеброй-Есептеріні Жауаптары или найти других Ваших друзей. 5 Ответ от Thief 2020-11-23 23:20:47. Thief. 7-сынып Алгебра БЖБ. Кубесова Жазира Калкамжайовна. 04.10.202Внимание! Все тесты в этом разделе разработаны пользователями сайта для собственного использования. Администрация сайта не проверяет возможные ошибки, которые могут встретиться в тестах. «Натурал және бүтін көрсеткішті дәрже» бөлімі бойынша жиынтық бағалау..

Тесты по алгебре 7 класс. Нравится Комментарии Чтобы добавить комментарий зарегистрируйтесь или войдите на сайт. Как работать с тестами? 7 сынып оқұ бағдарламасы. 7 Алгебра – Шыныбеков -2017 (каз) ДҮЖ. 8 сынып. 8 сынып оқұ бағдарламасы. 8 Алгебра – Шыныбеков -2018 (каз) ДҮЖ. 9 сынып. 9 сынып оқұ бағдарламасы. 9 Алгебра – Шыныбеков (каз) – Шешімі. 10 сынып..

ДҮЖ — Дайын үй жұмысы АЛГЕБРА 7 сынып, Шыныбеков.Н. Авторлар: Шыныбеков., Баспасы: Атамұра. Алгебралық бөлшектерге амалдар қолдану. 13.04.20224 дні тому. Құрметті мұғалім, оқушы және ата-ана! Осы сабаққа жаттығулар, үй тапсырмалары және кері байланыс біздің. Алгебралық бөлшек және оның негізгі қасиеті. 10.04.20227 днів тому. Математика. 7 сынып алгебра есептер жауаптарымен. 7 — сынып бжб алгебрадан жауабы. Il y a mois. мен туралы) INSTAGRAM — instagram.com/alisherguu VK — vk.com/alisherguu маған донат жібергіңіз келсе. 7сынып алгебра. 3 сабақ. Алгебралық бөлшектерге есеп шығару.. 7 сынып Осы видеоны көру арқылы, сыныпта өткен тақырыпты ұмытып қалса, үйде көріп, есіне түсіреді. 7 сынып Алгебра 1 сабақ Б. Il y a 2 mois. Алгебралық бөлшек.

БЖБ-Матем мектеп.. БЖБ ТЖБ ЖАУАПТАРЫ • ВК ГРУППА • ҚАЙДАН АЛУҒА БОЛАДЫ БЖБ ТЖБ ЖАУАПТАРЫ (6 7 8 9 10 сыныптар).

ᴢᴀɢʟʏᴀɴɪ ᴋo мɴе.

Views 3.7K5 months ago.

7 сынып алгебра есептеріні жауаптары

Ай белән Кояш, Кәкре каенга терәткән, Өч кыз, Ялкау малай, Алтын бөртекләр, Бүләк кемгә? Ташбака, белән Куян, Күләгә, Комсыз эт, Җил белән Кояш, Аерылганны аю ашар, бүленгәнне бүре ашар, Бал корты һәм Шөпшә, Сандугач, Куянның ирене нигә ярык? Буар rелан, Дуслар, Тузганак, Чәчәк, Гөлгүзәл, Тавык нигә суда йөзә алмый? Күгәрченнәр ни өчен гөрләшеп яшиләр, һәм гөрләмеш уены каян килеп чыккан? Ни өчен Чәберчек килмичә боз китми икән? Ни өчен Эт белән Песи бер-беренә дошман булганнар? Зөһрә йолдыз Ни өчен бакалар бакылдык булып калганнар? Тук-тук! Кемгә кирәк, кемгә кирәкми, Алдакчы Наил, Рәхмәт өчен түгел, Гап-гади Инсаф, Ак песи, Туган көндә, Кем белән кем? Витаминлы аш, Шифалы табиблар, Хәрәмләшү, Тамчы, Кадерле бүләк әкиятләре

Ай белән Кояш

(Татар халык әкияте)

Ай белән Кояш элек заманда гел бер җирдә генә тормакчы булганнар. Шуннан соң, бөтен кошларны җыеп, шул турыда җыелыш ясаганнар. Бөтен кошлар, боларның бер җирдә торуларына риза булып, шуңар кул куйганнар.

Болар арасында бары бер генә кош кул куймыйча калган, ди. Ул булган Ярканат. Бүтән кошлар Ярканаттан сораганнар:

—        Бөтен кошлар кул куйганда, нилектән син генә кул куймадың? — дигәннәр.

—        Кулны мин,— дигән Ярканат,— шул сәбәпле куймадым,— дигән: — Кояш белән Ай бер җирдә генә торсалар, җил бер генә яктан исәр, агачлар кәкре булып үсәрләр, игеннәр дә Кояш төшкән җирдә генә үсәр. Кояш төшмәгән җирдә үсмәс,— дигән.

Шуннан соң бүтән кошлар әйткәннәр:

—        Дөрес әйтә шул, Кояш төшмәгән җирдә иген үсми инде ул,— дигәннәр.

Ай белән Кояшка икесенә дә, бер җирдә тормаска, әйләнеп йөрергә, дип карар чыгарганнар, ди.

Шуннан соң Кояш әйткән Ярканатка:

—        Мин сине үземнең яктылыгымда йөртмәм,— дигән. Шунлыктан Ярканат көн яктысына чыгып йөри алмый икән.

Аңа Ай сүз әйтмәгән, шуңа күрә ул Ай яктысында бик әйбәт йөри, ди.

Ай белән Кояшның болай әйләнеп йөрүен бөтен кош-кортлар, бөтен халыклар бик дөрес дип кабул иткәннәр, ди. Шуннан соң игеннәр дә яхшы була башлаган, ди.

Кәкре каенга терәткән

(Татар халык әкияте)

Борын заманда бер алдакчы кеше булган, ди, теләсә кемне алдалый ала икән, ди. Үзен бик акыллыга санап йөргән тагын бер бай кеше бар икән, ди. Шул Кеше әйтә икән:

—        Мин шул Алдарга очрасам, аны һич тә алдатмас идем,— ди икән.

Бервакыт бу Кеше юл буйлап барганда, күрә: юл буенда әлеге Алдар бер кәкре каенны терәтеп тора, имеш. Бу аның янына барып сораган:

— Дус, сине алдарга бик оста дип әйтәләр, мине дә алдый алырсыңмы икән, йә алдап кара әле,— ди. Алдар әйткән:

—        Нигә сине алдый алмам икән? Бик тиз алдар идем дә, янымда алдар капчыгым юк шул, өйдә калды,— дигән. Бу Кеше, үзенең уяулыгына ышанып, Алдарга әйткән:

—        Бар, өеңнән капчыгыңны алып кил, мин монда көтеп торырмын,— дигән. Алдар аңа әйткән:

—        Өйгә бик кайтыр идем дә, менә бу каен аварга тора, китәргә ярамый бит,— дигән. Бу Кеше бик үрсәләнеп:

—        Барсана, зинһар, капчыгыңны китерсәнә, син килгәнче, каенны үзем терәтеп торырмын,— дип, кәкре каенны терәп калган.

Алдар шул китүдән кире әйләнеп килмәгән, ди, бу Кеше әле дә булса кәкре каенны терәп тора, ди.

Өч кыз

(Татар халык әкияте)

Борын-борын заманда булган икән, ди, бер Хатын. Аның булган, ди, өч кызы. Бу Хатын, кызларымның өсте бөтен, тамаклары тук булсын, ди-ди, көне-төне эшләгән, ди.

Менә кызлар үсеп буйга да җиткәннәр. Алар берсеннән-берсе матур, ди, бер битләре ай, бер битләре кояш, буй-сыннары карлыгачтай сылу, ди. Өч кыз, бер-бер артлы кияүгә чыгып, берсе артыннан берсе китеп тә барганнар.

Менә бер ел үткән, ике ел, өч ел үткән. Шулай матур гына яшәгәндә, әниләре авырып киткән. Күрше урамда Тиен дусты бар икән, шуны дәшеп әйткән:

—        Тиен дустым, барсана, кызларыма әйтсәнә, хәлемне белергә килсеннәрче,— дигән.

Тиен шунда ук чыгып чапкан. Тиен барып тәрәзә какканда, Олы кыз җиз ләгәннәр чистартып торадыр иде, ди.

—        Һай,— дип әйткән, ди, Олы кыз,— бик барыр идем дә бит, аңарчы менә шушы ләгәннәрне чистартып бетерәсем бар иде шул,— дигән, ди.

Тиен моңар бик ачуланган да әйткән:

—        Алайса, син шушы ләгәннәреңнән мәңгегә аерылма! — дигән.

Тиеннең шулай дип әйтүе булган, ике ләгән Кызны ике яктан китереп тә кысканнар. Олы кыз егылган да шунда ук гөберле бакага әверелгән.

Тиен Уртанчы кызга чапкан. Уртанчы кыз, бу кайгылы хәбәрне ишеткәндә, киндер суга икән. Тиенгә әйткән:

—        Һай,— дигән,— әнием янына хәзер үк чыгып йөгерер идем дә бит, менә ярминкәгә киндер сугып өлгертәсем бар иде шул,— дигән.

Тиен бик ачуланган да әйткән:

—        Алайса, син гомерең буе киндер сугып кына тор! — дигән.

Уртанчы кыз шунда ук үрмәкүчкә әверелгән.

Тиен тәрәзәсен какканда, Кече кызның камыр баскан чагы икән. Ул бер сүз дә әйтмәгән, камырлы кулларын да сөртеп тормаган, чыккан да әнисе янына йөгергән.

Тиен Кече кызга әйткән:

—        И сөекле бала, гомер буе игелек күр, кешеләрне бәхетле ит, аларга куаныч та, юаныч та бул. Кешеләр дә сине сөярләр, синең яхшылыгыңны мәңге онытмаслар,— дигән.

Кече кыз чыннан да бик рәхәт гомер кичергән, халык аны бик яраткан, ди.

Ялкау малай

(Татар халык әкияте)

Бер Кеше, Улын ияртеп, шәһәргә барырга чыккан икән, ди. Баралар, баралар икән, юл өстендә бик яхшы бер ат дагасы ятканлыгын күргәннәр.

Бу Кеше, улына күрсәтеп:

—        Улым, әнә бер бик яхшы дага ята. Файдасы тияр иде, ал аны! — дигәч, малай:

—        Юлда очраган бар тимер-томырны җыя китсәң… Иренмичә аны иелеп аласым юк әле,— дип әйтте, ди.

Ул алмагач, бу кеше үзе алып, куенына кыстырып киттеләр, ди. Барып җиттеләр, ди, бер тимерчелеккә. Әлеге Кеше тимерчегә кереп, даганы егерме биш тиенгә сатты, ди, һәм шул акчага чия җимеше сатып алды, ди. Киттеләр, ди, Малай арттан, Әтисе алдан бара, ди. Ә Әтисе, Малайга сиздермичә генә, чияләрне юлга берәм-берәм ташлап бара башлаган. Малай юлда яткан чияләрне берәм-берәм чүпләп бара, ди.

Инде Әтисе, чияләрне ташлап бетергәч, һәм Малае иң соңгы чияне дә үрелеп юлдан алгач, артына борылып, Улына:

—        Менә шулай, Улым, акылны хезмәт түкмичә генә алып булмый аны. Әгәр дә даганы үрелеп алырга иренмәсәң, бер үрелүдә эш беткән булыр иде. Менә син шул бер дага бәһасенә сатып алынган чияләрне ике йөз дә егерме биш тапкыр үрелеп алдың инде. Бер иелергә иренсәң, ике йөз егерме биш мәртәбә иелергә туры килер,— дип әйткәч, Малайның йөзе чия кебек кызарды, ди.

Алтын бөртекләр

(Татар халык әкияте)

Борын-борын заманда бер Ир белән бер Хатын яшәгәннәр. Аларның биш уллары булган. Бердәнбер көнне боларның әтиләре Туган илне яклап яуга киткән. Ул кире әйләнеп кайтмаган, сугыш кырында үлеп калган. Ялгыз Ана биш малайны үзе генә тәрбияләп үстергән.

—        Улларым,— дигән Ана, Егетләрне үз янына чакырып алган да.—Мин сезне үстердем, хәзер үз көнегезне үзегез күрегез,— дигән.

—        Без,—дигәннәр Егетләр,—үз көнебезне үзебез күрер идек, акчабыз юк бит. Син, Әни, безгә берәр генә бөртек булса да алтын бир.

—        Алтын бирәм,— дигән Ана.— Бер бөртек түгел, мең бөртек. Тик ул алтыннарны әтиегез җыеп куйган иде. Аны үзегез эзләп табыгыз!

—        Табабыз, табабыз! — дигәннәр Егетләр.

—        Ә-әнә,— дигән Ана,— Ташлытау белән Карлытауны күрәсезме? Шул ике тау арасындагы киң басуны күрәсезме? Шул басуга әтиегез алтын бөртекләре күмгән иде. Эзләп табыгыз шуны. Басуның җирен казыгыз. Җиң сызганып, тир сыпырып эшләгез.

Биш Егет биш сабан белән күз күреме кадәр җирне сөреп чыкканнар. Аннары кәсләрне ваклап, тырма белән тырмалаганнар. Ә алтын бөртекләрен тапмаганнар. Шуннан Егетләр, бик күңелсезләнеп, Әниләре янына кайтканнар.

—        Бер генә бөртек тә алтын тапмадык, әни! — дигәннәр.

—        Борчылмагыз, улларым! — дигән Ана.— Табарсыз алтыннарны! — Әнә бурадагы бодайны илтеп чәчегез шул җиргә, көз көне бодайны ургач, камылын йолкырсыз, бодай тамырына алтын бөртекләре эләгеп чыгар.

Егетләр Әниләре әйткәнчә эшләгәннәр. Бодай мул уңган, аны урганнар, сукканнар.

—        Китерегез миңа үзегез иккән игенне! — дигән Ана. Егетләр Әниләре алдына капчык-капчык игенне китереп өйгәннәр. Ана кызгылт-сары бөртекләрне учына алып караган да улларына әйткән:

—        Әтиегезнең җиргә күмгән алтын бөртекләре менә шулар инде, улларым. Сез менә аларны эзләп таптыгыз. Инде хәзер үзегез көн итә алырсыз! — дигән.

Егетләр бер-берсенә караганнар да бәхетле елмайганнар.

Бүләк кемгә?

(Татар халык әкияте)

Бервакыт Кояш елның дүрт фасылын — Көзне, Кышны, Язны һәм Җәйне үзенә чакырып алган.

—        Сезнең кайсыгыз матуррак, кайсыгыз эштә батыррак? Шуңа бүләк бирәм,— дигән.

Ә бүләк бик затлы икән — уч тутырып йолдыз бирергә уйлаган Кояш.

Сүзне башлый Көз:

—        Үзегез яхшы беләсез, мин бөтен басуларның уңышын җыйдым, бар дөньяны алтынга күмдем. Кошларны җылы якка озаттым, балаларны мәктәпкә җыйдым. Бүләк миңа тиеш!

—        Әллә мин эшләдемме аз? — дип сикереп тора Яз.— Мин барлык карларны эреттем, басуларга иген чәчтем, кошларны чакырып кайтардым, агачларны яфрак ярдырдым, болыннарны чәчәккә күмдем. Арада иң матуры да, иң булдыклысы да мин! — дигән ул.

—        Ай-яй,— дигән Җәй,— мине тыңлагыз әле, мин дөньяны яшеллеккә күмәм, чәчәкләр үстерәм, игеннәрне өлгертәм, җимешләрне пешерәм. Әллә мин иң матурыгыз түгелме?

—        Артык күп түгел минем эш,— ди тыйнак кына Кыш.— Мин җирне ял иттерәм, киләсе уңыш өчен карлар ташыйм, дөньяны ап-акка буйыйм, балаларны чана, чаңгы шуарга чакырам. Мин дә ямьсез түгел. Минем чыршыларымны, кар бөртекләремне, мамык бәсләремне яраталар.

Тыңлап-тыңлап торган да Кояш, бүләкне бу дүртәүнең берсенә дә бирә алмаган. Йолдызларны ул күккә сипкән. «Әнә барыгызга да!» —дигән.

Йолдызларны елның бер фасылы да үзенә ала алмаган. Алар һәрвакыт — яз да, җәй дә, көз дә, кыш та балкып яналар.

Ташбака белән Куян

(Мәсәл )

Габдулла Тукай

Ташбака белән Куян, узышмакчы булып, бер тауга таба йөгерешә башладылар.

Куян, үзенең йөгереклегенә ышанып, юлда ятып йоклады.

Куян бер заман, йокысыннан уянып караса, Ташбака әллә кайчан тауга барып җиткән!

Инде безнең Куян артка калганына үкенде дә, хурланды да, әмма ни файда?

Күләгә

( Мәсәл )

Каюм Насыйри

Бер сабый бала, кояшлы көн бер җирдә йөргәндә, үзенең күләгәсен күреп, күләгәсе артыннан җитәмен дип бара. Ул барган саен, күләгә һаман алга китә. Бу баланың ачуы килеп, күләгәнең өстенә басарга теләп, йөгерә башлады. Ул йөгерсә, күләгә дә йөгерә. Бала тәмам арды, янә киткән урынына кайтып барганда, артына әйләнеп караса: күләгә артыннан ияреп килә: «Һи, мин юкка йөгердем, ул миннән үзе дә калмый икән»,— диде.

Комсыз эт

( Мәсәл )

Каюм Насыйри

Авызына сөяк капкан бер Эт күпердән чыкканда суда үзенең шәүләсен күрде. Үзе кебек ул Эт тә авызына сөяк кабып йөгереп бара икән. Ләкин аңар судагы Этнең сөяге зуррак кебек күренде. Шунлыктан, үзенең авызындагы сөякне суга төшерде дә, үзе суда күренгән Эт авызындагы сөякне алмакчы булып суга сикерде. Ләкин ул арада инде авызындагы сөяге дә су төбенә киткән иде.

Җил белән Кояш

( Мәсәл )

Габдулла Тукай

Бервакыт Җил белән Кояш икәү бәхәсләшкәннәр. «Кайсыбыз кешенең киемен салдыра ала?»—дигәннәр.

Җил бар көченә исеп, кешенең киемен салдырырга теләгән. Җил ныграк искән саен, кешенең киеме тәненә ныграк ябыша бара икән. Җил булдыра алмаган.

Менә бервакыт Кояш күтәрелгән. Баягы кеше, Кояшның кыздыруына чыдый алмыйча, чишенгән дә, киемнәрен култык астына кыстырып, ялангач китеп барган.

Аерылганны аю ашар, бүленгәнне бүре ашар

( Әкыят )

Абдулла Алиш

Күз күреме җитмәслек, очына-кырыена чыгып бетмәслек бик зур бер болында күкрәп үләннәр үскәннәр. Чалгы белән чабарлык булып өлгергәннәр. Төрле төстәге матур чәчәкләр анда хуш исләр таратканнар. Кош-кортлар үзләренең матур сайраулары белән болынны яңгыратканнар.

Менә шундый матур болында ат көтүе йөргән. Дугадай муенлы, стакан тояклы аргамаклар болын үләнен ашаганнар. Туйганчы салкын чишмә суын эчкәннәр.

Бу атларның көтүчеләре булмаган. Бары тик үз араларыннан иң сылу, йөгерек, иң җитез Җирән Кашка гына көтүче хезмәтен үти икән. Ул, муенындагы кыңгыравын шалтыратып, башкаларны үз артыннан ияртә, барысын бергә туплап йөртә икән.

Җирән Кашка беркөнне бик арыган, кичен аның йокысы калган булган. Ул ятып бераз хәл җыйнарга, йоклап алырга уйлаган. Иптәшләренең барысын бергә җыйнаган да әйткән:

—        Аерылсагыз, айга җитмәссез, бүленсәгез, бүген бетәрсез, бергә йөрсәгез, рәхәт көн итәрсез,— дигән.

Атлар башта гел бергә йөргәннәр. Кичкә таба берничәсе бик начар иткән, көтүдән аерылып киткән. Алар Җирән Кашканың сүзләрен онытканнар. Аның файдалы киңәшен тотмаганнар.

Аерылып киткәннәре килбәтсез зур бер Аюга очраганнар, куркуларыннан һушсыз була язганнар, бик тиз кайту юлына борылганнар. Ләкин Аю алар артыннан калмаган. Әй куган, әй куган, хәер, тота алмаган. Әй йөгергәннәр, әй йөгергәннәр атлар, юлларында тау очраган — йөгереп менгәннәр, урман очраган — ерып чыкканнар, чокырдан сикерергә уйлаганнар — булдыра алмаганнар. Тирән чокыр эченә егылганнар, аякларын сындырганнар.

Тагын өчесе көтүдән бүленеп киткән булган. Күп үтмәгән, алар да Җирән Кашканың туры сүзләрен исләренә төшергәннәр, үзләренең бүленеп китүләренә үкенгәннәр, ләкин инде соң булган. Каршыларына тешләрен шакырдатып, күзләрен акайтып бер Соры бүре килеп чыккан. Алар, бу явыз дошманны күргәч, каушап калганнар, үзләрен-үзләре белештерми, ярсып, кайсы кая таралганнар. Бүре шунда ук бер Атның бугазына ябышкан, буып алган, егып та салган. Калганнары качып котылганнар. Җирән Кашка муенындагы кыңгыравының матур шалтыравын ишеткәннәр һәм туп-туры шунда карап киткәннәр.

Барысы да Җирән Кашкага үз башларыннан үткән хәлләрне сөйләп биргәннәр, аның туры сүзен тотмауларына бик үкенгәннәр. Ә Җирән Кашка башын чайкаган, көчле итеп бер шалтыраткан — көтү бергә җыелган, тагын бер шалтыраткан да сөйләргә тотынган:

—        Күрдегезме сүземнең дөреслеген: аерылганнар Аюдан өркеп һәлак булдылар, бүленгәннәр Бүрегә очрадылар,— дигән дә кыңгыравын өченче мәртәбә шалтыраткан һәм барлык аргамакларын болынга җыйган.

Бал корты һәм Шөпшә

(Әкият )

Абдулла Алиш

Чәчәкләр башлыгы бик зур ярыш үткәрергә булган. Шул турыда ул төрле якка хәбәр салган:

—        Кем дә кем бал салырга яхшы савыт әзерли, ул савытта бал бер дә бозылмый, әчеми, барлык чәчәктәге балны шуңа бирәм! — дигән.

Бөҗәкләр көнне-төнне белмәгәннәр. Бар да тырышып савыт эшләгәннәр, бар да үзләре эшләгән савытларны чәчәкләр башлыгына китергәннәр.

—        Менә әйбәт савыт, балны кара салып! — дигәннәр. Чәчәкләр башлыгы аларның барысын да борып җибәргән.

—        Ашыккансыз, ашыккансыз, бик начар ясагансыз. Мондый савытлар миңа кирәкми. Шуңа күрә бал да сезгә эләкми! — дигән.

Шөпшә һәм Бал корты иң соңгылар булып эшкә керешкәннәр. Беренчелекне алырга өмет иткәннәр.

Бал корты көне буе бертуктамый эшли дә эшли икән. Ерак-ерак җирләргә очып бара, аллы-гөлле чәчәкләрдән бал суырып ала. Аны алып кайтып, үзе әзерләгән матур күзәнәкләргә сала икән.

Шөпшә дә чәчәкләрдән бал җыйган. Ләкин ул бик-бик ялкау булган. Иртән әзрәк кенә эшли дә, кояш кыздыра башлау белән, оясына кереп йоклый икән.

…Ярыш көне килеп җиткән.

Бал корты балавыздан эшләгән матур күзәнәкле бал савытын күтәреп очып киткән. Шөпшә үзенең аннан-моннан эшләгән кәрәзен алып килгән.

Чәчәкләр башлыгы кәрәзләргә бал салып караган. Шөпшә кәрәзендә бал тормаган. Ә Бал кортының кәрәзе акмаган, әйбәт булган.

—        Тырышканнар, күп көч куйганнар, менә дигән кәрәз эшләп чыгарганнар. Шуңа күрә теләсә нинди чәчәктән теләсә никадәр бал җыярга бал кортларына рөхсәт бирәм! — дигән Чәчәкләр башлыгы.

Шул көннән башлап бал кортлары чәчәкләрдән бал ташый башлаганнар. Ә шөпшәләр, ялкаулыклары аркасында, хурлыкка калганнар.

Сандугач

(Украин халык әкияте)

Бер заман бер бай Сандугач тоткан да аны читлеккә ябарга теләгән.

Ә Кошчык аңа әйтә икән:

—        Җибәр мине, мин сиңа яхшы киңәшләр әйтәм, бәлки, ярап куяр.

Шуннан бай Сандугачны җибәрергә булган. Менә Сандугач беренче нинди киңәш биргән:

—        Үткән эшкә, бай, беркайчан да үкенмә. Икенчесе:

—        Акылга сыймас сүзгә ышанма.

Бай әфәнде бу киңәшләрне ишеткәч, Сандугачны коткарган. Сандугач очып киткән дә әйткән, ди:

—        Их, мине җибәреп начар эшләдең бит, бай. Белсәң иде миндә нинди хәзинә барын. Минем эчемдә зур асылташ бар. Син аны алсаң, тагын да баер идең.

Бай, моны ишетеп, бик нык үкенгән, хәтта Сандугачны тотарга җилпенеп тә караган. Сандугач байга әйткән:

—        Мин хәзер, бай, синең саранлыгыңа да, наданлыгыңа да төшендем. Үткәнне кире кайтарып булмавына үкендең. Минем ахмак сүзләремә дә ышандың! Кара, нинди кечкенә бит мин. Мин кечкенә кошның эчендә ничек зур таш булсын ди?

Сандугач шулай дип әйткән дә очып та киткән.

Куянның ирене нигә ярык?

(Эстон халык әкияте)

Фәнис Яруллин

Көннәрдән беркөнне куяннар карт нарат төбенә җыелганнар да тормыш авырлыгыннан зарланыша башлаганнар. Иң Карт куян боларны тыңлап-тыңлап торган да, алга чыгып, болай дигән:

— Кадерле туганнарым минем! Мескен куяннарга җирдә яшәү бик авыр. Куаклыкта берәр җәнлек кыштырдап куйса — Куян дер-дер килә, агачтан яфрак өзелеп төшсә — Куянның коты оча. Үзебез бөтен нәрсәдән куркабыз, ә безгә хәтта черкинең дә исе китми. Болай яшәү туйдырды, әйдәгез, диңгезгә барабыз да бөтенебез шунда батып үләбез. Иртәме-соңмы, барыбер үләсе бит.

Куяннар өлкән туганнарының сүзенә каршы килмәгәннәр. Уйлап-нитеп тормыйча, барысы дәррәү диңгезгә таба юл тотканнар. Ә диңгез буендагы болында сарык көтүе утлап йөри икән. Бер Сарык, шулхәтле Куян килүен күргәч, куркудан бәэлдәп куйган һәм чабып киткән. Аның артыннан бөтен көтү ияргән. Чабалар, ди, сарыклар, ә үзләре кая чапканнарын да, нигә чапканнарын да белмиләр, ди.

Ә сарыклар артыннан, шартларга җитеп өрә-өрә, этләр куа икән. Көтүчеләр кычкырыша, таяк болгый… Тирә-юньдә ыгы-зыгы, шау-шу! Куяннарга бик көлке тоелган бу. Шуннан алар арткы тәпиләренә утырганнар да көләргә тотынганнар. Шулхәтле шаркылдап көлгән болар — хәтта иреннәре ярылган.

рына качканнар. Шомлы итеп, елап-елап этләр өрергә тотынган. Малай, ни уйларга белмичә, курка-курка өенә чапкан.

—        Әни,— дигән ул, сулышын көчкә-көчкә алып,— нишләптер, кояшның йөзе каралды. Әнә тышка кара әле.

Әнисе кояшка караган да болай дигән:

—        Кемдер бу дөньяда ялган эш кылган булырга тиеш, улым. Кояшның шул кеше өчен оялудан йөзе каралып чыккан. Чөнки җирдә кояш күрмәгән бер генә эш тә юк.

—        Әни,— дигән малай, башын түбән иеп,— мин суны Көймә тавы артындагы чишмәдән алмаган идем, гафу ит мине.

Малай мөлдерәмә яшьле күзләре белән әнисенә караган. Әнисе улын күкрәгенә кыскан. Шулвакыт кояштагы караңгылык кими башлаган. Дөнья әкренләп яктырган, кошлар, кереп поскан ояларыннан чыгып, агач ботакларына кунганнар, этләр елый-елый өрүләреннән туктаганнар. Бар нәрсә элекке хәленә кайткан, бары тик кояштагы кара тап кына бөтенләй бетеп җитмәгән.

Әйе, дөньяда бер генә яманлык та, бер генә ялган да эзсез калмый шул. Яманлыкны хәтта кояш та яндырып бетерә алмый икән.

Буар елан

Фәнис Яруллин

Карурманда бер Буар елан яшәгән, ди. Юанлыгы бүрәнәдәй, озынлыгы дилбегәдәй, күзләре табактай, маңгае кабактай булган аның. Ә инде көч-гайрәт ягына килгәндә карурманда аның белән тиңләшерлек җан иясе булмаган. Бөтен урман халкы аңардан куркып яшәгән. Аю тиклем аюлар да Буар елан торган урынны читләтебрәк үтәргә тырышканнар. Нигә дисәң, ул кемне эләктерсә — шуны буып үтергән. Урмандагы җанварлар гына түгел, агачлар да, аңардан куркып, дер калтырап торганнар. Чөнки ул көчен кая куярга белмәгән чакларда агач башларына үрмәли дә агачларны дер-дер селкетергә тотына икән. Ул селкетә башласа, имәннәрнең җитлекмәгән килеш чикләвекләре коелган, усакларның кәүсәләре шартлап сынган, меңьяшәр наратларның тамырлары какшаган. Үзенең шундый көчкә ия булуы белән Буар елан бик масаерга яраткан. Кемнәрнедер рәнҗетү аңа җан рәхәте биргән. Хәтта ул үзенә болай дип җыр да чыгарган:

Исемем минем Буар елан буладыр, Бетен дөнья миннән куркып торадыр…

Кәефе бик шәп чакларда Буар елан шушы җырны җырларга яраткан.

Бервакыт шулай, койрыгын имән ботагына урап, башын түбән асылындырып үзе чыгарган әлеге җырын җырлап ятканда, Буар елан янына бер Сукыр тычкан килеп чыккан.

Килеп чыккан да, Буар еланга әйләнеп тә карамаган килеш, яфраклар арасыннан кыштыр-мыштыр нәрсәдер эзләнергә тотынган. Буар еланның, моны күреп, тыны кысылган.

—        Әй син! — дигән ул Сукыр тычканга.— Нишләп йөрисең монда?

—        Азык эзлим,— дигән Сукыр тычкан тыныч кына.

—        Ничек с-син миннән курыкмыйсың әле? — дип ыслаган Буар елан.

—        Ни өчен мин синнән куркырга тиеш? — дигән Сукыр тычкан.

—        Чөнки миннән бөтен җан ияләре курка,— дигән Буар елан.

—        Ә менә мин курыкмыйм,— дигән Сукыр тычкан. Сукыр тычканның бу сүзләренә Буар елан ни дип тә җавап

бирергә белмәгән. Аның ачуы кабарган, ике уйлап тормастан Сукыр тычканны кабып йотарга уйлаган. Әмма аны кабып йотудан гына күңеленә тынычлык килмәсен уйлап, бераз сабыр итәргә булган. Сукыр тычканның ни өчен үзеннән курыкмавын бик беләсе килгән аның.

—        Әй син,— дигән ул Сукыр тычканга.— Минем кыяфәтемне күрүгә үк бөтен җан ияләре дер калтырый башлый. Күзләренә туры карасам, качып китәргә дә куркып, үзләре туп-туры авызыма килеп керәләр. Киселгән имән төбедәй аюлар, тешләре белән теләсә нинди хайванның сөяген көл итүче бүреләр мине күрүгә шыр җибәргәндә, мыек очына элеп атарлык гәүдәң белән нишләп син миннән курыкмыйсың, ә?

—        Мин бит сине күрмим, күрмәгәч курыкмыйм,— дигән Сукыр тычкан. Сукыр тычканның бу сүзләрен ишеткәч, Буар елан үзе асылынып торган агачны дер селкетеп, көләргә тотынган.

—        Хи-хи-хи, күрмим диген, ә?

—        Күрмим шул.

—        Ә беләсеңме мин нинди?

—        Нинди соң?

—        Гәүдәм иң-иң юан арканнан да юанрак.

—        Нәрсә соң ул аркан? — дигән Сукыр тычкан.

—        И аңгыра,— дигән Буар елан,— арканны да белмәгәч, ни генә беләсең соң син?

—        Суалчаннарны беләм, җир кортларын.

—        Тинтәк! — дигән Буар елан.— Дөньядагы бөтен суалчаннарны җыйсаң да, минем хәтле була алмый. Мин зур, мин көчле, мин батыр. Аңладыңмы инде?

—        Аңладым,— дигән Сукыр тычкан.

—        Йә, әйтеп кара алайса — мин нинди?

—        Синме? — дигән Сукыр тычкан.— Минем уйлавымча, син Песи төслерәк булырга тиешсең.

—        И надан! — дигән Буар елан.— Синең Песине күргәнең бармы соң?

—        Юк, күрергә туры килмәде,— дигән Сукыр тычкан,— ләкин күзле тычканнарның сөйләшеп торганнарын ишеткәнем бар. Иң елгыр, иң көчле, иң батыр нәрсә — дөньяда песи дип сөйләнделәр алар.

Сукыр тычканны үзенең дөньяда иң гайрәтле җан иясе икәнлегенә ышандыра алмавына Буар еланның җен ачулары чыккан. Ул үзе асылынып тора торган агачны дер-дер селкетергә тотынган. Агачның ботаклары шартлап сынган, яфраклары давыл вакытындагы кебек шаулаган. Бу агачның шаулавына башка агачлар да кушылган. Бөтен урман ду купкан. Канатлы кошлар, куркышып, һавага күтәрелгән, канат чыгарырга өлгермәгәннәре ояларыннан җиргә егылып төшкәннәр.

Буар елан, шушындый дәһшәтне кузгатып, карурманның астын-өскә китерүе белән мактанып, Сукыр тычканга болай дигән:

—        Менә, күрдеңме инде минем гайрәтне? — дигән.

—        Күрдем,— дигән Сукыр тычкан.

—        Син бит сукыр, ничек күрә алдың соң син аны? — дигән Буар елан, үз-үзеннән бик канәгать калып.

—        Һи,— дигән Сукыр тычкан,— юньсезлекне күрер өчен күз кирәкмени? Тозсыз белән юньсезне күзсез дә белә.

Шулай дигән дә Сукыр тычкан сызгыра-сызгыра өенә кайтып киткән. Ә Буар елан, Сукыр тычканны куркыта алмавына гарьләнеп, бу якларны ташлап качкан. Хәзер инде бу урманда теләсә нинди җәнлек-җанварлар рәхәтләнеп йөриләр, ди. Ә Сукыр тычкан кышкы озын кичләрдә туган-тумачаларына, дус-ишләренә, кич утырырга кереп, Буар елан белән очрашуы турында сөйли икән. Тик дус-ишләре, туган-тумачалары Сукыр тычканның сүзләренә әкият дип кенә карыйлар, ди. Менә шуңа гына Сукыр тычканның бераз кәефе китә икән.

Дуслар

Сәрвәр Әдһәмова

Кич якынлашып килә иде. Алан әйләнәсендәге агачларның күләгәләре озыная барды. Менә алан өстендәге кояш, агачлар артына тәгәрәгәндәй булып, күздән югалды. Күләгәләр барысы да бергә тоташып җәелделәр, урман эче караңгылана башлады.

Көне буе, кич җиткәнне көтеп, куак астында яткан ана куян урманда йөреп кайтмакчы булды. Киткән чакта, ул үзенең балалары Шалпан колак белән Кечкенәгә әйтте:

—        Сез шунда гына уйнагыз. Ерак китмәгез! Чирәм үсеп куелана төшкәч, мин сезне үзем урман белән таныштырырга алып чыгармын. Аңарчы сез тиз йөгерергә дә өйрәнерсез.

Урыныннан кузгалып, бер-ике сикергәч, ул тагы артына әйләнеп:

—        Шалпан колак, син Кечкенәне кыерсытма,— дип кычкырды. Аннан агач арасына кереп югалды.

Бу куян балалары яз көне икесе бер вакытта туган булсалар да, берсе никтер нәни иде. Шуңа күрә аңа әнисе Кечкенә дип исем кушты.

Әниләре киткәч, Шалпан колак белән Кечкенә ду килеп куышып йөрергә тотындылар. Түгәрәк алан әйләнәсендә йөгереп аргач, алар кайчандыр яшен сугып аударган имән агачы төбе янына барып ял иттеләр. Ауган агачның үзен инде күптән кешеләр ягарга алып киткән. Ә төбе алан уртасында кара утыргыч төсле булып торып калган иде.

—        Әйдә, шул төп аша сикереп уйныйбыз! — диде Шалпан колак, бераз ял иткәннән соң.

—        Әйдә-ә! — диде Кечкенә.

Алар сикереп уйнарга керештеләр. Йөгереп-йөгереп киләләр дә шул агач төбе аша — һоп!

Шуннан ерак түгел ямь-яшел яфраклы каен агачы үсеп утыра. Анда бер ана песнәк, оя ясап, йомырка салган да шул йомыркалардан нәни песнәкләр борынлап чыкканны көтеп утыра иде.

Песнәк, куян балаларының йөгереп, сикереп уйнаганнарын оясыннан күреп, сокланып утырды.

—        Менә озакламый минем дә нәни кошчыкларым булыр. Канат чыккач, алар очарга өйрәнерләр,— дип уйлап куйды.

Шул вакыт Шалпан колак ерактан йөгереп килеп сикерим дигәндә генә, агач төбе өстендә кәкре коры чыбык, кинәт кузгалып, яртылаш үрә торды. Шалпан колак, куркып, колакларын торгызып кырыйга сикерде.

Башта әле ул бернәрсә дә аңлый алмый аптырап торган иде. Аның коры чыбык дип уйлаган әйбере, ысылдап, чирәмгә төшкәч, аңлады. Ул — чыбык түгел, агулы кара елан икән.

Ул арада кара елан, чирәм өстеннән шуышып, туп-туры әлеге песнәк оялаган каенга табан китте.

Өстән аны күреп торган бичара песнәкнең йөрәге ярылырга җитеште. Ул, акыллы кош, еланнарның гадәтен белә иде. Менә хәзер елан аның оясына үрмәләп менәр дә йомыркаларын ватып эчәр!

Песнәк бик борчылып чыелдап кычкырды:

—        Коткарыгыз!

Шалпан колак белән Кечкенә эшнең нәрсәдә икәнен аңлап җиткермәделәр җиткерүен. Шулай да ысылдаган кара еланның берәүгә дә зарары тимәгән кошка явызлык эшләргә җыенуын сизенделәр.

—        Ничек коткарырга соң ул кошчыкны? — диде Шалпан колак.

Кечкенә:

—        Тукта! Әни кайтып килмиме икән? Мин барып карыйм әле. Ул кайтса, берәр нәрсә уйлап табар,— дип, әнисе киткән якка чапты.

—        Ярый, син ул якка бар. Мин бу яктан карап килим! — дип, аланның икенче ягына йөгерде.

Кечкенә сикерә-сикерә йөгереп агачлар арасына барып керүгә, тәпиенә нәрсәдер кадалып, кычкырып җибәрде:

—        Ой, ой, ой!

Караса, анда керпе йомарланып яткан икән.

—        Нәрсә шулчаклы, күзеңә ак-кара күренми, мәтәлә-кадала чабасың? — диде керпе, Кечкенәгә ачуланып.

Йөгереп килеп сулышы беткән Кечкенә аңа:

—        Елан! Елан! — дип кенә әйтә алды. Керпе:

—        Фу-фу! Төлке куа икән, дип торам тагын! Кая ул елан, күрсәт,— дигәч, Кечкенә, шатланып, аны ияртеп китте.

Алар бик вакытлы барып өлгерделәр.

Керпе аланда каен агачына үрмәләп менәргә җыенган еланны күрүгә йөгерүен кызулатты һәм, вак-вак атлап, тиз генә барды да, елан өстенә ташланып, аның башының арт ягына тешләрен батырды. Арттарак калып бу хәлне карап торган Кечкенә, керпе өчен куркып, күзләрен йомды хәтта. Ул күзен ачканда, керпе еланны буып салган иде инде.

Ул арада Шалпан колак та, әнисен эзләп таба алмыйча, әлсерәп кайткан иде. Еланның кузгалмый сузылып ятканын күргәч, ул да иреннәрен кыймыл-кыймыл иттереп, шаккатып торды.

—        Фу! Шулмы курыккан еланыгыз? Фу! — диде Керпе эре генә.

Оясында тынын алырга да куркып утырган песнәк, шатлыгыннан ни эшләргә белми, чутылдады:

—        Рәхмәт сиңа, Керпе. Бу яхшылыгыңны гомердә онытмам. Бәлки, кайчан да булса, минем дә сиңа файдам тияр.

Керпе аңа бернинди дә җавап бирмәде.

—        И, мескен кошчык! Син кемгә ярдәм итә аласың соң? — дип, авыз эченнән генә пырхылдап көлеп, үз юлына китте.

Озакламый песнәкнең нәни кошчыклары булды. Алар әле бернәрсә дә эшли белмиләр. Әниләре азык алып кайтканны көтеп, авызларын ачып, тик чыелдашып яталар иде.

Беркөнне песнәк, гадәтенчә азык эзләргә чыгарга җыенгач, аланда уйнап йөргән Шалпан колак белән Кечкенәгә әйтте:

—        Куянкайлар! Мин юкта сез минем кошчыкларга күз-колак булсагыз иде. Алар бик тынгысызлар. Егылып төшеп имгәнмәгәйләре дип куркам. Сез аларга кычкыргалап торыгыз, оядан башларын чыгарып сузылмасыннар,— диде.

Шалпан колак белән Кечкенә:

—        Ярый, ярый. Без шунда каен төбендә генә уйнарбыз. Кошчыкларың егылып төшә башласа, йомшак тәпиләребез белән тотып алырбыз. Җиргә төшеп имгәнергә ирек бирмәбез! — диделәр.

Песнәк тынычланып очып китте. Бераз очып азык алып кайтып килешли, ул бер төлкенең шыпырт кына куак артына яшеренгәнен күреп алды.

—        Кемне сагалап посты икән бу явыз? — дип борчылып, як-якка каранса, текер-текер атлап килеп яткан таныш Керпене күрде.

Керпе сусаган булган, күрәсең, яңгырдан соң тирән чокырга җыелган суга таба бара иде. Төлке шуны сагалап поскан икән. Коры җирдә керпе, йомарланып ятып, төлкегә бирешмә-сә дә, су аның өчен куркыныч. Төлке аны суга тәгәрәтеп төшерә дә керпе җәелеп йөзә башлау белән аны буып ашый ала.

Песнәкнең шундый хәлне күргәне бар иде. Ул шунда ук түбән төшеп, акрын гына:

—        Төлкедән саклан! Төлке сагалый! — дип чыелдап, Керпенең өстеннән очып үтте.

Керпе, кире борылып, бөтен көче белән йөгерергә тотынды. Төлке эшне аңлаганчы, ул әллә кая, чытырман арасына качып өлгергән иде инде. Бераз бөгәрләнеп ятканнан соң, ул чирәм арасыннан башын чыгарып карады һәм Төлкенең бик кәефсезләнеп, борынын салындырып икенче якка ауга киткәнен күреп тынычланды.

—        Фу! Менә сиңа кечкенә кошчык! Тукта, барып хәлләрен белим әле үзләренең,— дип, аланга таба тәпиләп китте.

Көннәр үтте. Песнәкнең балалары да үстеләр. Канат чыгарып очарга өйрәнделәр. Үз-үзләренә көн күрә башладылар. Шалпан колак белән Кечкенә дә зур куян булдылар. Тик аларның берсенең дә шул аланнан китәселәре килмәде. Керпе дә башка җирдә ямь тапмады, һаман кыштыр-кыштыр шул тирәдә йөрде.

Кышын песнәкләргә урманда туенып тору читен булачак иде. Шуңа күрә көз җитү белән алар, кая булса да, кешеләр тора торган җиргә китәргә җыендылар.

Керпе, Шалпан колак һәм Кечкенә шул алан тирәсендә кышларга булдылар. Алар песнәкләрне:

—        Яз җиткәч, тагын шунда килегез! Без сезне көтәрбез! — дип озатып калдылар.

Тузганак

Светлана Гыйльметдинова

Яшәгән, ди, бер Тузганак. Аягы аның бик төз һәм бик озын булган, ди. Башы хәйран да купшы, сырлы-сырлы ямь-яшел яфраклары, җилпәзәдәй булып, җиргә үк җәелгәннәр, ди.

Тузганакның матурлыгына барсы да соклана икән.

Бервакыт Каз үләне:

—        Бигрәк күркәм инде сезнең бүрегегез! — дип куйган. Тузганак үзенең матурлыгын үзе дә белә икән, бу сүзләргә

исе дә китмәгән аның. Берни дәшмәгән.

Каз үләне исә аның купшы бүрегенә тагын бер генә мәртәбә күтәрелеп караган да җиргә иелгән. Гарьлегеннән елыйсылары килгән аның. Бигрәк инде, сөйләшмәгән дә була…

Якында үсеп утырган Әрекмән дә, үзенең олы-олы саплы яфракларын рәтли-рәтли, Тузганакка сокланып карап торган.

—        Әйе, бүрегегез бик килешле,— дигән ул калын тавышы белән.

Карт Әрекмәнне кем генә белми икән! Аның турында бик зирәк дигән фикер таралган, һәм күпләр олылыйлар икән. Шуңа күрә Тузганак та аның сүзләрен илтифатсыз калдырырга батырчылык итмәгән.

—        Әйе шул! Бүрегем бик матур шул! — дигән.— Ансыз яши дә алмас идем мин,— дип тә өстәгән.

Бу сүзне ишеткәч, Әрекмән елмаеп әйткән:

—        Юкка кайгырасыз. Бүрексез яшәве читен түгел, менә башсыз яшәве кыенрак.

Тузганакның моңа хәтере калган калуын, тик озын-озак сүз көрәштереп тормаган. «Әйдә, лыгырдасын шунда»,— дип кенә куйган. Әрекмәннең сүзен санга сукмаган.

Нәкъ шул чакны җил күтәрелгән. Һәммә үлән куркудан күзен йомган. Бераздан керфекләрен ачып карасалар… ни күрсеннәр — һавада җиңел-җиңел парашютлар очып йөри, ә Тузганак яланбаш калган. Аның шәрә башы майлы кабартма төсле ялтырап тора, баш тирәли ямь-яшел сакаллар салынган. Тузганак үзенең матур бүрегеннән күтәрелгән парашютларга моңсуланып карап тора, ләкин бу хәлнең ничек булганын, ни рәвешле бүрексез калуын аңларга башы җитми аның. Бик тә инде кызганыч булып калган Тузганак. Каз үләне аңа берәр җылырак сүз әйтмәкче, күңелен күтәрмәкче булган.

—        Бер дә кайгырмагыз. Без сезгә икенче бүрек табарбыз,— дигән ул.

Карт Әрекмән генә дәшмәгән.

Чәчәк

Сәмига Сәүбәнова

Булган, ди, бер Чәчәк. Сабагында утырган-утырган да әйтеп куйган бу:

— Җил мине төрле якка селкетә, кояш кыздыра, ул кыздырганда күләгәгә дә кереп яшеренеп булмый, туйдым бу сабакта гына утырудан,— дигән.

Бүтәннәр аның белән бәхәсләшмәгәннәр. Аларга сабакта утыру да, җил искәндә чайкалу да, кояшта кызыну да, кичке җиләс һавада таҗларны йомып, йокыга талу да бик рәхәт булган.

Шул арада болынга бер Кыз йөгереп килгән дә, әлеге Чәчәкне өзеп, түшенә кадаган.

Чәчәк куанычыннан нишләргә дә белмәгән.

—        Күрдегезме, мин хәзер барыгыздан да өстәрәк, биектәрәк! Мин кояшка да, җилгә дә якынрак, хәзер мин аларның үзләренең кирәген бирәм! — дигән.

Тик җилне туктата, кояшны суыта алмаган, үзе генә сулган. Кызның түшеннән чүп үләннәре арасына төшеп калгач, җил аны очыртып алып киткән дә кире болынга илтеп ташлаган.

Чәчәкнең күзләреннән яшьләр тамган. Сабагына кире кайтып утырыр иде дә, соң булган шул. Бүтән гөлләр аңа:

—        Кояш һәм җил белән кем көрәшә соң? — дигәннәр.— Кояш белән җил булмаса, без беребез дә үсмәс идек. Җил безнең орлыкларны тирә-якка тарата, кояш безнең таҗларыбызны кирәк чагында ачтыра, кирәк чагында — йомдыра.

Кояш та, җил дә Чәчәкне ачуланмаганнар. Җир аны үз кочагына алган, җил яңгыр чакырган. Яңгыр явып үткәч, бу урында бер генә түгел, әллә ничаклы чәчәк үсеп чыккан. Әлеге Чәчәкнең орлыкларыннан үсеп чыкканнар алар.

Гөлгүзәл

Сөмбел Гаффарова

Борын-борын заманда булган, ди, бик матур бер гөлбакча. Бу бакчага әле кеше аягы басмаган икән. Анда бик күп чәчәкләр үскән. Аларның иң матуры, иң нәфисе, ханбикәсе — Гөлгүзәл исемле гөлчәчәк булган.

Бу гөлбакчада бертуктаусыз сандугачлар сайраган, чәчәкләр вальс биегәннәр, аллы-гөлле асыл күбәләкләр очып йөргән. Гөлчәчәкләр тирә-юньне хуш искә күмгәннәр.

Гөлгүзәл зифа буйлы нарат астында үскән. Бакчадагы бар чәчәкләр аның янында биегәннәр, сандугачлар да аңа атап җырлаганнар. Гөлгүзәл дә алар белән җырлаган, биегән. Ай бигрәк гүзәл булган, ди, шул Гөлгүзәл! Ул җырласа, сандугачлар тынып калган, биесә, чәчәкләр аннан күзләрен ала алмаганнар. Бакчада иң гүзәл чәчәк булганга күрә, аны өлкән чәчәкләр Гөлгүзәлкәй дип йөрткәннәр.

Кешеләр, Гөлгүзәлдән рөхсәт алып, гөлбакчага керә башлаганнар. Гөлгүзәл кешеләрне гөлләр белән таныштырган. Аларны гөлҗимешләр белән сыйлаган, чәчәкләр биюен карарга рөхсәт иткән. Кешеләр гөлбакчада бер генә агачны да сындырмаганнар, бер генә чәчәкне дә өзмәгәннәр. Ә үләннәрдән дарулар ясарга өйрәнгәннәр, үлән төпләрендәге җиләкләрне җыеп ашаганнар.

Ләкин бер заман кешеләр гөлбакчада йөрергә шулкадәр күнегеп киткәннәр, ди. Алар гөлбакчага инде рөхсәтсез генә керә, чәчәкләрне дә иркенләп өзә башлаганнар. Гөлгүзәл моңа түзгән. Ул, кешеләр аңнарына килерләр, бу матурлыкны бетермәсләр, дип ышанган. Ләкин кешеләр үзләренең ни эшләгәннәрен уйлап та карамаганнар.

Инде кешеләрнең бу гөлбакчаны үзләренеке итәсе килгән. Алар гөлбакча патшалыгының иң гүзәл чәчәген — Гөлгүзәлне өзеп алганнар. Шулчак урман шомлы итеп шаулый башлаган, агач ботаклары чайкалган, кошлар сайраудан туктаган, каргалар каркылдаган, өзгәләнеп күке кычкырган, коеп яңгыр ява башлаган. Чәчәкләр, куркып, күзләрен яфраклары белән каплаганнар. Гөлбакчада ямь беткән.

Кешеләр гөлбакчадан чыгып киткәннәр, ләкин инде анда бернәрсә дә калмаган. Гөлчәчәкләр, кешеләр явызланганны күреп, үзләрен өзмәсеннәр дип, Гөлгүзәл утырган җиргә барып, нарат төбендәге коелган энәләрне алып, үзләренә кадаганнар. Менә шул көннән башлап гөлчәчәкләр чәнечкеле булып үсә башлаганнар.

Ә синең шул гөлбакчага барып керәсең килсә, иң элек кешеләргә яхшылык эшлә, аларга шатлык китер, кешеләр белән тату яшә. Менә шундый була алсаң, син, һичшиксез, бу гөлбакчага эләгерсең.

Тавык нигә суда йөзә алмый?

(Легенда )

Имештер, кайчандыр элек Тавыкның тәпие дә каз-үрдәк тәпие кебек бармак аралары ярылы булган да шуңа күрә күлдә бик шәп йөзгән, ди, бу. Үзе һаман мактана:

—        Мин шәп йөзәм дә, мин шәп йөзәм! Кыт-кыт-кыт, миннән оста беркем юк! — ди икән.

Үрдәкнең моңа бик ачуы килгән:

—        Әйдә, алай булса ярышабыз,— дигән. Тавык әйткән:

—        Әйдә!

Үрдәк шуннан бер хәйлә уйлаган. Күлдәге бер кысланы тоткан да әйткән:

—        Син су астыннан бар да шул Тавыкның бармак араларының ярысын үзеңнең кыскычың белән ерткала, шулай итмәсәң, мин синең үзеңне чукып йотам!

Кысла шулай итеп Тавыкның бармак араларын ерткан да, суда йөзүдә Үрдәк беренче урынны алган, ди.

Шуннан мактанчык Тавык, суда йөзә алмыйча, коры җирдә тырманып, тамак туйдырырга калган, ди. Алай да мактануның һаман да кимен куймый, бер күкәй салса да:

—        Кыт-кытак, йомырка салдым, эзләп тап! — дип, йорт күтәреп җырлый икән.

Күгәрченнәр ни өчен гөрләшеп яшиләр,

һәм гөрләмеш уены каян килеп чыккан?

( Легенда )

Борын-борын бер җирдә бик тату бер пар Күгәрчен булган, ди. Күгәрченнәрнең иң тәүге әби белән бабасы да шушылар булган, ди, имеш. Аларның нәни генә ике баласы булган. Болар да әти-әнисе кебек үзара бик тату булганнар, имеш. Кызык уеннар уйлап чыгарып уйнаулар дисеңме — әйтәсе дә юк.

Менә болар бервакыт бик кызык шундый бер яңа уен уйлап чыгарганнар: берсе канатлары белән күзләрен каплый да, гөр-гөр дип, шулай гөрли тора, икенчесе шул арада каядыр кача. Монысы аны эзләп тапканчы, анысы ояга килеп басып өлгерә. Анысы эзләп тапкач, хәзер монысы шулай күзләрен каплый да гөр-гөр килеп гөрләп тора. Шунлыктан бу уенны гөрләмеш уйнау дип атаганнар.

Шулай итеп, бу Күгәрчен балалары, гөр-гөр килеп уйнап, тиз генә арада бик матур булып үсеп тә җиткәннәр. Үскәч инде беркөнне ояларыннан бөтенләйгә үк очып та киткәннәр.

Ояда калган пар Күгәрчен, аларны бик сагынып, ничек-ничек гөрләмеш уйнаганнарын исләренә төшереп сөйли-сөйли, үзләре дә һаман гөрләшеп утыра башлаганнар.

Башка күгәрченнәр дә, бу пар Күгәрченнәрнең гөрләшүен отып алып, әнә хәзер әле булса гөлдер-гөлдер килеп, матур итеп гөрләшеп яшиләр, ди шул.

Күк күгәрчен ояда,

Оялары пыяла,

Күгәрчен кебек гөрләшеп

Торсаң иде дөньяда.

Ни өчен Чәберчек килмичә боз китми икән?

( Легенда )

Кайсыбер елны елгаларда боз бик иртә — апрель башларында ук китә башлый, әмма кайбер язны апрель буена да кузгалмый ята. Ул шулай боз җибәрүче Чәберчек[1] дигән кошны көтеп ята, ник дисәң, боз җибәрү аның эше икән, ди.

Иртәме, соңмы, язның ничек килүенә карап, менә бер заман Чәберчек кайтып төшә. Килү белән ул иң элек боз өстенә куна, куна да үзенең бер учка сыеп бетәрлек кечкенә гәүдәсе, сыгылмалы тәпиләре белән көяз-көяз сикереп басып йөри, ул шулай бозның калынмы, нечкәме икәнлеген чамалый икән. Йөргәндә аның сиртмә кебек озын койрыгы бозга тияр-тимәс кенә селкенеп бара. Шуннан ул бозның чамасын-ниен белгәч, менә бер заман кинәт кенә алга бер сикереп куна да койрыгы белән бозга суга, сугу белән боз шатырдап буйга ярыла да китә. Тагын суга — аркылыга ярыла. Өченче сугуда боз бөтенләй калшаеп чыга да кузгалып та китә.

Шуңа күрә Чәберчек үзе дә мактанып әйтә икән, ди: — Үзем кечкенә булсам да, койрыгым алтмыш пот! — ди икән.

Булса да булыр. Ул хәтле елгаларның шулхәтле калын бозларын сугып ярырлык булгач, авырлыгы шуннан ким булмас та шул.

Ни өчен Эт белән Песи бер-беренә дошман булганнар?

( Легенда )

Элекке заманда бер Этне хуҗасы бик начар карый башлаган: Эт, бичара, бик ябыгып, арыкланып, эченнән үтә кылыч күренерлек булып калган, ди. Менә бервакыт аны шул авылның Старостасы күргән дә бик кызганган, аны үз янына чакырып алып әйткән, ди:

—        Син төннәр йокламыйча хуҗаның йортын саклыйсың, көндез аның терлекләрен көтәсең, быелгы ачлыкта улап-улап яңгыр китердең. Бар, әйт хуҗаңа, сине карамыйча, болай ач йөртмәсен; инде ул ашлыгым уңмаган дисә, менә мин синең кулыңа шушы кәгазьне бирәм, яңа ашлык өлгергәч тә сине ул яхшылап ашатып симертсен, анда да начар ашатса, аңа шушы фәрманны күрсәтерсең! — дип, Староста аңа печать суккан кәгазь тоттырып җибәргән, ди. Эт шул кәгазьне алып киткән, авызында тотып та караган, кулында тотып та караган, кая куярга да белмәгән.

—        Авызымда йөртсәм, чылана, өрсәм, авызымнан төшә, кулымда йөртсәм, ертыла, тукта, мин моны Мәчегә биреп саклатыйм,— дигән дә аны чакырып чыгарган. Чыгарган да кәгазен күрсәтеп әйткән, ди:

—        Мәче дус, менә бу миңа югарыдан төшкән зур кәгазь, минем аны саклар урыным юк, син өйдә торасың, шуңа күрә мин аны сиңа әманәт итеп куеп торам, көз хуҗабыз әвен суккач, мин аны үзем синнән сорап алырмын, син яхшы сакла,— дигән.

Мәче, шома гына, кәгазьне «ярый» дип алган да өйгә кереп киткән. Ләкин Мәчедә Эт кайгысы бармыни? Шул төнне салкын булгач, ул җылынырга дип мичкә кереп яткан икән, Этнең боерыгын шунда онытып та калдырган. Иртән торуга мич яксалар, Этнең кәгазе дә шунда янып көл булган, ди.

Менә җәй үткән. Яңгырлар явып, игеннәр уңып киткән.

Өйдә икмәк тә, аш-су да пешеп тора, ди. Адәмнәр дә тук, Мәче дә тук. Тик хуҗасы бу карт Этне һаман да карамый, ул һаман да ач кала икән. Ник дисәң, аның хуҗасыннан икмәк дәгъва итәргә кулында кәгазе юк. Хыянәтче Мәчедән сора-со-рама, хәзер юньләп җавап та бирми, тыр-мыр итә дә үтә дә китә.

Шуннан бирле хәзер Эт, Мәчене күрсә, бердән аңа ташланып:

—        Ыр-р, ыр-р!.. Безне ач калдыручылар! — ди икән. Мәче:

—        Пырых, пырых!.. Без бит тук!..— дип, йоннарын торгызып, өйгә таба чаба бирә, ди.

Һәм шуннан бирле араларында дуслык та беткән, әле дә булса гомер буе ырлы-мырлы, этле-мәчеле булып яшәргә калганнар, ди.

Зөһрә йолдыз

( Легенда )

Заманында Зөһрә исемле бик матур, бик акыллы, бик эшчән кыз булган. Аның булдыклылыгына, уңганлыгына, һәр эшне белүенә, кешеләргә карата игелекле булуына бөтен тирә-як исләре китеп сөйли икән. Ләкин ул үзенең матурлыгы, уңганлыгы белән бер дә мактанмаган, эреләнмәгән. Аның бик усал үги анасы булып, ул Зөһрәдән бик көнләшеп, һәрвакыт юк сәбәпләр белән аны тирги, ачулана, кыен эшләр куша икән. Иртәдән алып кичкә кадәр эшләгән Зөһрә. Юри, кешеләрнең елан, ерткыч күп дип сөйли торган куркыныч урманнарга Зөһрәне коры утыннар җыярга җибәрә икән Үги анасы. Зөһрә бер дә карышмый, үзенә кушылган эшләрне эшли, аңар һични булмый икән. Ничаклы ачуланса да, ничаклы эшләтсә дә, Зөһрә Үги анасына бер дә усаллык кылмый икән. Күңеле һәрвакыт изгелектә генә булган. Кулыннан килгән эшләрне көн димәгән, төн димәгән эшләгән, ничек тә Үги анасын ризалатырга тырышкан. Зөһрәнең шундый сабырлыгы, шундый түземлеге Үги ананы бигрәк тә ачуландырган.

Шулай беркөнне, иртәдән кичкә кадәр эшләп бик арып кайткач, Зөһрәне Үги анасы төпсез савытка су ташырга кушкан, үзе бик ачуланып:

—        Әгәр дә таң атканчы тутырмасаң, йортыма аяк басачак булма, кыйнап үтерермен,— дигән.

Зөһрә бер сүз дә әйтмичә, көянтәсе белән чиләкләрен күтәреп, суга киткән. Көн буе эшләүдән куллары талган, аяклары йөрүдән көчкә-көчкә генә атлыйлар, җилкәләре буш чиләкләр күтәргәнгә дә сызлана икән. Бик матур айлы кич булган. Ай күктән көмештәй ак якты нурларын җиргә коя, бөтен җир йөзе, нурга чумып, иркәләнеп, тын гына ята икән.

Яр буенда Зөһрә, бер аккан суга, бер күктәге айга, бер тирә-ягына карап, тирән уйга чумган. Туган әнисенең ягымлы сүзләре, җылы куены исенә төшкән. Шунда үзенең бәхетсез-леген уйлап, кайнар яшьләре бит буеннан җиргә тәгәрәгәннәр. Ул ялгыз үксеп-үксеп елаган да, «уф»… дип сулап, чиләкләре белән су алган. Сулы авыр чиләкләр аның җилкәләрен тагын да авыррак басалар икән. Ул тагын айга караган. Ай һаман нурланып йөзә икән. Үзенең бәхетсезлегенә кызның җаны әрнегән, ләкин бәхетсезлеге өчен берәүне дә гаепләмәгән. Күңелендә Үги анасына бер усал уе юк, тик аңар миһербанлык кына тели икән. Шунда бер йолдыз атылып, дөнья тагын да нурланыбрак киткәндәй булган. Зөһрәнең күңеленә дә әллә нишләп җиңел була башлаган. Күңеле һәрвакыт яхшылыкта булганга, Зөһрәне бер якты йолдыз һәрвакыт күзәтеп торган икән, менә шул җиргә атылып, аны нурларына чолгап күтәрә башлаган. Зөһрә үзе дә каядыр күтәрелгәнен сизгән, чиләкләре җиңеләйгәндәй булган. Аның йөрәгендәге авыр төен беткән, күңеленә бик йомшак, бик җиңел, бик рәхәт булган. Шунда озын керфекле күзләрен ачып җибәрсә, үзен ай уртасында күргән.

Сез әгәр дә тулган айга игътибар белән күзләрегезне текәп карасагыз, ай уртасында көянтәсенә чиләкләрен аскан Зөһрә кызның басып торганын әле дә күрерсез. Ә ай янында ялтырап яна торган йолдыз булыр, бусы инде Зөһрәне күккә күтәргән йолдыз. Аны Зөһрә йолдызы дип йөриләр.

Ни өчен бакалар бакылдык булып калганнар?

( Легенда )

Иң элек дөньяда өч төрле җан иясе булган, ди. Теллеләр, Телсезләр, аннан тагын Бакылдыклар. Өчесе дә суда яшәгән, имеш, болар.

Теллеләр беркөнне судан башларын чыгарып әйткәннәр:

—        Телебез булгач, нигә суда торабыз? Сөйләшик дисәк, авызыбызга су тула. Әйдәгез, коры җиргә чыгабыз! — дигәннәр дә судан чыгып, коры җиргә күчкәннәр.

Телсезләр:

—        Безгә суда да ярый. Без сөйләшми дә тора алабыз! — дип, бер-беренә койрыклары белән ымлашканнар да балык булып суда калганнар.

Ә Бакылдыклар менә бер заман су өстендә тавыш күтәргәннәр:

—        Баксана тегеләрне, бак, бак! Теллеләре, халык булып, коры җиргә күчеп китте, Телсезләре, балык булып, суда калды, ә без соң, без? Безнең телебез дә бар, үзебез дә шәп: суда да яши, корыда да сикерә! Шулай булгачтын? Безгә кайда торырга ди соң? — дип, бик каты бакылдашырга тотынганнар, ди.

Берләре:

—        Без кемнән ким? Без дә корыга китәбез! — ди. Икенчеләре:

—        Юк, юк, суда торуга ни җитә? Суда калабыз! — ди. Һәр көнне күл өстендә шушы тавыш. Хәтта төннәр буена

шул бәхәсне хәл итә алмыйча бакылдашып чыгалар икән.

Шулай бу Бакылдыклар, ни коры җиргә бармыйча, ни тыныч кына суда калмыйча, әле булса яр буенда бака булып бакылдап яталар, имеш.

Тук-тук!

Идрис Туктар

—        Нинди кош бу? Нигә ул көне буе тукылдый? Тук-тук! Тук-тук!

—        Ул, бәләкәчем, тукран — агачлар табибы. Ул булмаса, кортлар агачларны ашап, корытып бетерерләр иде.

—        Ни эшли бу абый? Агач чүкече белән калайларга суга да суга. Тук-тук! Тук-тук!

Ул, сөеклем, калайчы, чиләкләр, ләгәннәр, ванналар, тимер мичләр ясаучы.

—        Ә бу абыйлар ни эшлиләр? Бүрәнәләргә атланып утырганнар да балталары белән чабалар, юналар: тук-тук! Тук-тук!

—        Алар, бәгърем, балта осталары, безгә матур, якты, җылы йортлар салалар.

—        Ә бу абыйлар кемнәр? Тирли-тирли, кызыл тимерләрдән йолдызлар чәчрәтәләр! Тук-тук! Тук-тук!

—        Алар, күз алмам, тимерчеләр. Тимердән безгә кирәк нәрсәләр ясыйлар…

Алар бар да кадерлеләр.

Бәләкәй малай, өйдә берүзе генә калгач, кулына чүкеч алды. Ләкин ни эшләргә? Чиләк ясар иде — калай табылмады. Тимергә сугасың-сугасың, утлы йолдызлар чәчрәмәгәнгә күрәдер инде, бернәрсә дә ясалмый, тик тавыш кына яңгырый: тук-тук! Тук-тук!

—        Бу кадакка мин пальтомны элермен, бу кадакка — әнинең күлмәген, ә монысына — көянтә, көянтә янына — чүмеч, чүмеч янына — чәйнек, чәйнек янына — ләгән, ләгән янына — чиләк, чиләк янына — иләк… Тук-тук! Тук-тук! Эленмәгән әйбер калмады. «Калган кадакларны инде кая куярга?» — дип торганда гына әнисе кайтып керде.

—        Әнкәм, күр әле, ничаклы кадак кактым: тук-тук. Мин кадерлеме инде? — дип сорады малай.

Әнкәсе:

—        Кадакларны болай теләсә кая кагып, стенаны бозарга һич тә ярамый, улым,— дип, бәләкәчкә төшендерде.

Бәләкәч хәзер стенага кадакларны кирәкмәгәнгә бер дә какмый. Ул инде самолет ясый. Ишетәсезме? Тук-тук! Тук-тук!

Кемгә кирәк, кемгә кирәкми

Абдулла Алиш

Әтисе белән бергәләп Таҗи балык тотарга барды.

Көн әле бик иртә. Кояш та юк, ә шулай да якты. Су өсте тып-тын. Өф иткән җил дә юк.

Билгеле, мондый вакытта балыклар яхшы чиртәләр, кармакны бер дә тик тотмыйлар. Калкавычны томрып, су төбенә алып төшеп китәләр. Таҗиның әтисе балыкларны тарта да чыгара, сөйри дә чыгара, ялтырап торган ап-ак чабакларны, көмеш тәңкәле кызылканатларны, әрсез алабугаларны. Таҗи аларның барысын да чиләккә җыя бара. Менә инде аларның балык сала торган чиләкләре дә тулып килә. Балык бик шәп эләгә. Шуңа күрә вакытның үтүе дә тоелмый. Әнә инде кояш та күптән күтәрелеп килә. Таҗи аны сизмәде дә. Төшлеккә җитә башлагач, кояш бик нык кыздырырга тотынды, монысын Таҗи да тойды. Әтисе дә. Әтисе, кесәсендәге кулъяулыгын алып, маңгаендагы тирләрен сөртте. Ә Таҗи:

—        Фу… Нәрсәгә кирәк булды инде бу кояш?! — дип, зәңгәр күктән елмаючыны тиргәргә тотынды.

—        Кемгә кирәк, кемгә кирәкми,— диде әтисе, шуннан тагын ялгады,— кояш бер дә булмаса, һаман төн генә булыр иде, ә төнлә балыклар эләкми. Кояш булмаса, җир өстендә үсемлекләр үсмәс, син дә, мин дә булмас идек,— диде.

Кояш кыздыргач, балык та эләкми башлады. Таҗи кояшны ачуланып торганда, кинәт җил күтәрелде. Көзге кебек тигез елга өсте шадраланды. Дулкын кузгалды, калкавычлар бер күтәрелделәр, бер төштеләр. Дулкын кузгалды, балык чиртүе дә беленми башлады. Таҗи:

—        Фу, нигә кирәк булды инде бу җил?! — диде.

—        Кемгә кирәк, кемгә кирәкми! — диде әтисе.

Елга өстендә җилкәнен киергән көймә йөзде. Тау башындагы тегермәннәр, берсеннән-берсе узышып, әйләнә башладылар.

Әтисе Таҗига:

—        Әнә күрәсеңме, җилкән белән җилне ничек җиккәннәр. Җил көймәне этеп бара. Җил әнә тегермәннәрне дә әйләндерә. Ул тегермәндә орлыклар онга әйләнәләр. Ә ул оннан әниең күмәч пешерә,— диде.

Шул арада җил күк читеннән болытларны куып китерде дә, кара-кучкыллы болытлардан яңгыр төшкәли башлады.

—        Фу, яңгыр нигә кирәк булды инде, елгада болай да су күп ич! — диде Таҗи.

—        Кемгә кирәк, кемгә кирәкми! — диде әтисе. Ашлык сукканда, печән җыйганда, безнең кебек балык тотканда яңгыр кирәкми. Ә менә бу болыннардагы үләннәр, урманнардагы агачлар, кырлардагы игеннәр үссен өчен яңгыр бик кирәк,— диде.

Яңгыр астында алар аталы-уллы икәүләп кармакларын чорнадылар.

Шулчак яшен яшьнәде, күк күкрәде. Коеп яңгыр яварга тотынды. Таҗи әтисенең көчле сүзләре астында тәмам җиңелгән иде инде.

Ул:

—        Яңгыр, яу, яу, чиләкләп-чиләкләп! — дип кычкыра-кычкыра, агач ышыгына йөгерде.

Бераздан әтисе дә килеп җитте. Ул:

—        Табигатьтә барысы да кирәкле, улым,— диде, ачылып килә торган офык читенә күз төшереп.— Эх, яңгыр артыннан балык шәп эләгәчәк соң! — дип куйды.

Алдакчы Наил

Абдулла Алиш

Нинди рәхәт. Кояш кыздыра. Су өсте җем-җем итеп тора. Яфраклар да селкенми, җил бөтенләй юк.

Җирдәге ком аякны пешерә. Менә шундый вакытта су керәсе бик килә. Без елга буена барабыз. Майкаларны, трусикларны салабыз. Их, рәхәтләнеп су коенырга тотынабыз, йөзәбез, чәчрәтәбез, узышабыз.

Беркөнне Наил дә су коенырга безнең белән ияреп барды. Ул да майкасын, трусигын салды. Суга сикерде, йөзеп эчкә кереп китте.

Без кычкырабыз:

—        Кермә, кермә, батасың!

Ә ул берни дә ишетми. Бер кулын күтәреп, бер кулы белән генә йөзә. Имеш, шундый батыр. Әй мактанчык! Безнең белән коенучы апа да кычкырды:

—        Наил! Наил!

Ә бераздан Наил кырыйга борылды. Яр кырыена ук йөзеп килде һәм кинәт кычкырырга тотынды:

—        Батам, батам, коткарыгыз!

Без йөзеп килсәк, гаҗәпләнеп калдык, ул урын сап-сай, ә Наил бата.

Наилнең кулыннан тоттык, кырыйга ук сөйрәдек. Ул күзләрен йомган, үлгән кеше кебек булган. Ә без бик курыктык. Апа да курыкты. Ул Наилне, күтәреп, яр кырыена алып чыккан иде:

—        Ха-ха-ха! — дип, Наил шаркылдап көлеп җибәрде. Без шатланып киттек. Апа да куанды. Кояш болытка күтәрелгән иде, ул да чыкты, нурларын чәчәргә тотынды.

Апа әйтә:

—        Алай алдакчы булырга ярамый,— ди. Наил әйтә:

—        Мин уйнап кына.

—        Уйнап кына да ярамый,— диде апа.

Ә икенче бер тапкыр менә болай булды. Без рәхәтләнеп су коена идек. Тагын Наил эчкә керә башлады. Без кычкырабыз:

—        Кермә, кермә! Апа да кычкыра:

—        Наил, Наил!

Ә ул йөзә дә йөзә. Менә инде шактый ерак эчкә керде, читтән ераклашты. Аңа сузылып та җитәрлек түгел. Янәсе, ул әйбәт йөзә. Ә кырыйда су беткәнме йөзәргә?

Кинәт Наил юк. Ә, чумган икән. Башын калкытты. Тагы чумды. Кычкыра башлады:

—        Батам, батам, коткарыгыз!

—        Шаяра, шаяра,— диделәр малайлар. Апа да алдый дип уйлый, ахрысы:

—        Наил, алдама, тиз бул, чык! — ди.

Бервакыт Наил кычкыра да алмый башлады. Бата да калка, бата да калка.

Ә шул вакыт елга буеннан узучы бер абый киемнәре белән суга сикерде. Һәм йөзеп эчкә кереп китте. Апа да суга ташланган иде дә, теге абый алданрак барып җитте. Наилне кырыйга алып чыкты.

Йөзе аның ап-ак сөлге кебек. Борыннарыннан шаулап су ага. Үзе сөйләшә дә алмый.

Апа белән абый аны җиргә куеп әйләндерделәр, тәгәрәттеләр. Аның авызына су тулган, шул суы чыкты. Ул күзен ачты.

Уңайсызланып, апага карады. Кызарды. Ә апа:

—        Менә ни була бит ул,— диде. Ә бу юлы Наил бер дә көлмәде.

Рәхмәт өчен түгел

Әхсән Баян

Дәү әниләр күршесендә нәселсез, гади генә бер эт бар. Андый этне өйрәтеп булмый, диләр. Ләкин ул бик акыллы этләрдән дә акыллырак булып чыкты.

Бөтен авыл тыныч йоклап яткан таңда шул этнең һаулап өргән тавышы ишетелде. Маэмай, өрә-өрә, бер өйдән икенчесенә чаба икән. Кешеләрне махсус уятып йөргән кебек. Чынлап та, шулай икән. Эт тавышына хәтта бер малаң да уянды. Һәм урамга чыгып йөгерде. Малай белән тагын берничә кеше күренүгә, эт сазлыкка таба чапты. Малай аңа иярде. Барса, сазлыкта — сыер! Баткан. Эт артыннан иярергә кирәклеген аңламаган агайлар янына барып, малай хәлне сөйләп биргәч кенә, тегеләр дилбегәләр, колгалар күтәреп, сазлыкка таба киттеләр. Сыерны коткардылар.

Сазлыкта төн буе «камыр баскан» сыерның хәле тәмам беткән иде. Тыныч кына ятып калды. Ә үзе, күзләрен мөлдерәтеп, эткә карый… Сыер теләген сизеп булса кирәк, күрше абый:

— Булдырдың, Сарбай, син хәбәр итмәсәң, сыерсыз калган идек бит,— дип, маэмайның аркасыннан сыйпап сөйде. Абзыйның сүзен бүтәннәр дә җөпләделәр. Ләкин эт мактауга игътибар итмәде. Чөнки эт бу эшне рәхмәт өчен генә эшләмәде бит.

Гап-гади Инсаф

Газиз Мөхәммәтшин

Җир йөзендәге барлык малайларның да исемнәре була. Җирән чәчлеме ул, кара чәчлеме, чебен тимәс чер итәрме, каты йодрыклы сугыш чукмарымы — барыбер. Сиңа исемең, туганчы ук, әллә кайчан табылган. Табылган гына да түгел — тагылып ук куелган була.

Мине тотканнар да Инсаф дип йөртә башлаганнар. Миңа барыбер. Хет әллә кем дип атаган булсыннар иде. Исемнәр күп бит. Дөнья тулы малайлар, дөнья тулы исем. Шулай булса да, берсе дә ялгышмый, буталышып бетми. Хәбир дисәң, Хәбире «ә» ди, Җәмиле тик тора. Җәмил дисәң, анысы «җә» ди, Хәбире тик тора. Бу әти-әниләр шулкадәр исемне кайдан гына уйлап бетерәләрдер, аптырарсың.

Башка малайлар беләләр микән, юк микән, мин үземә нишләп Инсаф диюләрен әллә кайчаннан бирле беләм. Бер елны, мин салкын тидереп авырып ятканда, авылыннан әби килгән иде. Ул шунда миңа көчли-көчли, әрли-әрли кипкән җиләк кайнатып эчерде. Инсафның ни икәнен дә ул әйтте. Әбисенең сүзен тыңлап, әче җиләк суын күбрәк эчкән, әмма тәрәзә бозын яламый торган әдәпле малайларны Инсаф дип йөртәләр икән.

Ак песи

Газиз Мөхәммәтшин

Төзүче абыйлар һәм апалар бик матур урамда биш катлы йорт җиткерделәр. Шул матур йортның беренче подъездына өч малай, өч кыз күчеп килде. Алар бик тиз танышып, дуслашып киттеләр. Кыш көннәрен дә, яз көннәрен дә, җәй көннәрен дә гел бергә уйнап үткәрделәр.

Менә көз җитте. Агач яфраклары саргайды. Яңгырлар ява башлады. Кошлар җылы якларга очып киттеләр.

Яңгырлы бер көндә Айдар балалар бакчасына бармады… Киенеп, урамга чыгып китте.

Урамда кояш юк иде. Һавадагы болытларны һәм җирдәге сары яфракларны куып, салкын җил генә исә иде. Айдар урамда кызык тапмады… Колаклары туңгач, өйләренә кереп китте.

Ишекне ачкан иде, кемдер нечкә тавыш белән:

—        Мияу-у! — дип кычкырып куйды. Почмакта ап-ак песи утыра иде. Айдарны күргәч, тагын нечкә генә итеп:

—        Мияу-у! — дип куйды.

—        Туңып беткәнсең бит. Әйдә, безгә керәбез, песекәй, мин сиңа сөт белән күмәч бирермен. Җылынырсың да, тамагың да туяр,— диде Айдар. Ләкин песи урыныннан кузгалмады.

Айдар, тәлинкә белән җылы сөт һәм йомшак күмәч кисәге алып чыгып, аның алдына куйды. Песи юка кызыл теле белән, челт-челт итеп, сөт эчә башлады. Аны бетергәч, күмәчне дә ашап куйды. Тамагы туйгач, ал аякларына башын куеп, күзләрен йомды да тәмле йокыга талды.

Айдар, аны тизрәк дусларына күрсәтү өчен, Галимнең, Рәзинә белән Рәзимәнең, Тимер белән Карачәчнең бакчадан кайтуларын көтә-көтә аптырап бетте. Кайтып керүләренә:

—        Безгә песи килде! — дип сөенче алды. Дуслары да песине бик яраттылар.

—        Ура! Ура! — дип шатландылар.

Соңыннан, җыелышып утырып, аңа исем эзли башладылар.

Туган көндә

Резеда Вәлиева

Бүген Фәридәнең туган көне. Әнисе, иртүк торып, бик матур торт пешерде. Өстәлгә төрле-төрле тәмле-татлы сый-хөрмәт тезде.

Өстендәге күлмәге дә бик матур бүген Фәридәнең. Анысын да әнисе тегеп кидерде аңа. Чәчләренә күлмәге төсле үк тасмадан күбәләкләр такты.

Өйләре дә искиткеч матур бүген аларның. Бөтен нәрсә ялт иткән! Бар да чиста, бар да пөхтә, бар да матур, бар да елмаеп-көлеп кенә торгандай күренә.

Фәридә куана-куана тирә-якка күз йөртеп чыкты. Күр инде, хәтта өстәлдәге чәчәкләргә кадәр елмая. Әле бүген генә алып кайткан, күрәсең, аларны әнисе!

Бар да шундый матур, шундый күңелле! Тиздән аның дус кызлары да килеп җитәр…

Фәридә әнисе янына аш бүлмәсенә керде.

—        Әни, әни, дим, әйдә әби бүгенгә генә залга, минем кунакларым янына чыкмасын, ә? Югыйсә бүген анда бөтен нәрсә шундый матур, шундый яңа, ә әби шундый иске, әйем лә, шундый карт… бер дә килешми.

Әнисе башта аңышмыйчарак торды. Аннары кинәт кенә хәлсезләнеп киткәндәй, кулларын салындырып урындыкка сеңде. Кулларын тезләренә куйган килеш байтак вакыт шулай сүзсез утырды ул. Аның йөзе бөтенләй үзгәргән, зур күзләре тирәнәеп, каралып киткәндәй булган иде.

— Менә нәрсә, Фәридә, дусларыңа шалтыратып әйт: бүген туган көнеңне уздырмыйбыз. Менә шулай, уздырмыйбыз…— диде ул.

Кем белән кем?

Вахит Монасыйпов

Ул минем яныма килде дә кинәт кенә якамнан эләктереп алды:

—        Сал бүрегеңне! Салдым.

—        Сал пальтоңны! Салдым.

—        Ташла киез итекләреңне! Ташладым.

Биш-алты ай үтте шулай. Киләм беркөн урамнан. Кемдер кинәт кенә беләгемнән эләктереп алды. Арка капчыгы тулы кием-салым.

—        Ки тизрәк бүрегеңне! Кидем.

—        Ки пальтоңны! Кидем.

—        Тот киез итекләреңне! Тоттым.

—        Ки бияләйләреңне! Кидем.

Киендерде дә китеп тә барды.

Сез, әлбәттә, миннән сорамый калмассыз:

—        Кемнәр соң алар чишендерүче белән киендерүчеләр? — диярсез. Әйтмим, үзегез белегез.

(Җавап: кояш белән салкын.)

Песнәк

Роза Хафизова

Идриснең песнәге бар. Койрыгы кап-кара, түшләре сары, яңаклары ап-ак, битен гел юып йөри ул. Түбәтәен томшыгына ук төшереп кигән.

Алар инде әллә кайчан дуслаштылар. Кар яуганчы ук. Идрисләрнең ян тәрәзә каршында сәрби агачы үсә. Ул хәзер ап-ак. Кыш бабай кар бөртекләрен җепкә тезгән дә шулар белән аның ботакларын чорнап куйган. Салкын тимәсен өчен инде. Бер ботак очында нәни генә ачык урын калган. Идриснең дусты гел шунда куна. Әнисе белән әтисе эшкә киткәч, Идрис өйдә берүзе кала. Калса да курыкмый, яныңда дустың булгач, бер дә куркыныч түгел.

Песнәк Идриснең тәрәзә янына килүен көтеп кенә тора. Шунда ук тәрәзә рамына килеп куна да, кара төймәдәй күзләрен ялтыратып, дустына карый. Теле юк шул аның, сөйләшә белми. Шуңа күрә бөтен әйтәсе сүзен күзләре белән генә аңлата. Идрис бик яхшы аңлый аны. «Хәерле көн, Идрис дус. Тордыңмы, чырык-чырык»,— ди ул аңа. Идрис форточканы ачып, икмәк валчыклары ыргыткач, тиз генә алар артыннан очып төшә. Кар өстеннән валчык чүпләгәндә, башын ия-ия Идрискә рәхмәт әйтә. Аның рәхмәт әйтүен дә Идрис кенә аңлый.

Витаминлы аш

Хәкимҗан Халиков

Мәктәптән кайтып керүгә:

—        Нәрсә пешердең, дәү әни? Өйгә тәмле ис чыккан,— диде Тәнзилә.

—        Витаминлы аш пешердем, кызым. Яз көне витаминнар җитми безгә,— диде дәү әнисе Сәхипкамал әби.

—        Витаминны кайдан алдың соң? Даруханәгә бармаган-сыңдыр ич?

—        Бакча рәшәткәсе буенда мине үзе көтеп торган.

—        Кызык, мин аны даруханәдә генә була дип уйлаган идем.

Тәнзилә кулын тиз генә сабынлап юды да өстәл янына килеп утырды. Дәү әнисе тәлинкәгә аш салып бирде. Аңа бер кашык каймак өстәп болгатты да:

—        Йә, ашап кара инде,— диде. Тәнзилә тәлинкәне бик тиз ялт иттерде:

—        Рәхмәт, дәү әни, тәмле аш пешергәнсең. Тагын пешер, яме.

—        Пешерермен, кызым, пешерермен. Кычыткан җитәрлек,— диде Сәхипкамал әби, кет-кет көлеп.

Тәнзилә шаккатты:

—        Кычыткан чага бит ул! Ә мин сизмәдем дә.

—        Пешергәч юашлана ул шулай.

Сәхипкамал әби андый витаминлы ашларны кузгалак, сәрдә, балтырган кебек үләннәрдән дә пешерде. Тузганак яфрагыннан салат та ясаштыргалады. Тәнзилә аларның һәр-кайсын бик яратып ашады. Тузганак тамырыннан әзерләнгән төнәтмәне дә мактый-мактый эчте. Сөтле кофе дип уйлады. Сулышы кысыла башласа, дәү әнисе шуны гына эчә.

Менә ямьле җәй дә җитте. Су буйлары, болыннар шау чәчәккә төренде. Дәү әнисе кебек, Тәнзилә дә аларны бик ярата. Шулай беркөнне йөгереп кайтып керде дә:

—        Дәү әни, хуш исле ромашка да чәчәк аткан! Инешкә төшә торган сукмак буенда бик күп икән ул,— диде.

—        Алайса, аны да җыяр вакыт җиткән,— диде Сәхипкамал әби.— Әйдә, мал-туар таптаганчы җыеп керик, кызым.

Алар бер кулларына кайчы, икенче кулларына кәрзин күтәреп чыктылар да ромашка чәчәкләрен кисә башладылар. Ул арада Тәнзиләнең иптәш кызлары да килеп җитте. Әй китте эш, китте кызып, кызларның куллары кулга йокмый. Һәркемнең күбрәк җыясы, күршесеннән уздырасы килә. Тырышлык бушка китәме соң! Төш җиткәндә, барысының да кәрзиннәре хуш исле ромашка чәчәкләре белән тулган иде инде.

Сәхипкамал әби икенче көнне Тәнзиләне елга буена алып төште. Яр кырыендагы дымлы урыннарны эт тигәнәге үләне каплап алган иде. Чәчәккә бөреләнгән генә вакытлары. Аларның очларын нәкъ шундый чакта җыярга кирәк.

Дымлы урыннарда песи үләне дә шактый күп иде. Әмма Сәхипкамал әби аларга кагылмады.

—        Орлыклары өлгереп коелсын әле,— диде.— Тамырларын көз көне казып алырбыз. Йөрәк авыртканда эчә торган вале-риан тамчыларын шулардай ясыйлар инде.

—        Аны ни өчен песи үләне диләр соң?

—        Тамырын песиләр яратканга.

Эт тигәнәге белән тулган кәрзиннәрен күтәреп, кайтырга гына чыкканнар иде, Тәнзилә тышкы күренеше белән курайга охшаган үсемлек күреп алды:

—        Дәү әни, әнә, балтырган да бар икән монда.

—        Без аш пешерә торган балтырган түгел ул, кызым, су балтырганы. Аның агуы шулкадәр зәһәр, хәтта кешене дә үтерә,— диде Сәхипкамал әби.— Исеңдә тот: әнә, вак кына ак чәчәкләре бергә җыелып, зонт сыман булып тора. Яфраклары саплы, өч-дүрт өлешкә телгәләнгән. Әгәр аны уч төбенә салып, бармак белән изсәң, тәмсез ис чыга.

Чүплектә үскән миңгерәткеч белән тилебәрән орлыгын күргәч, оныгын тагын кисәтте Сәхипкамал әби:

—        Бу үләннәрнең дә тартмачыктагы орлыклары бик агулы. Мәк дип, аларны ашаган кайбер балаларның үлү очраклары да бар.

Ә менә шунда ук үскән сукыр кычыткан чәчәкләрен күпләп җыйдылар алар. Бу чәчәктән аптекада йөрәк даруы ясыйлар. Сәхипкамал әби исә аннан төнәтмә әзерли.

Тәнзилә дәү әнисе белән урманда да еш була. Алар анда җиләк тә, көрән мәтрүшкә дә җыялар. Аны да кайчы белән генә кисеп алалар. Иң зурларын орлыкка калдыралар.

Шулай бервакыт Тәнзилә, кечкенә генә куак күреп, кинәт туктап калды. Аның кып-кызыл җиләкләре сабак буйлап тезелеп төшкән иде. Берсен алып кабыйм гына дигәндә, бәхетенә каршы, дәү әнисе күреп алды:

—        Чү, нишлисең, кызым?! Бүре җиләге бит ул. Аның хәтта кабыгы да агулы.

—        Ә монысы нинди җиләк?— диде Тәнзилә.— Дүрт яфрак уртасыннан үсеп чыккан сабак очында кара җимеше дә бар. Кош күзе сыман ялтырап тора.

—        Шуңа күрә дә карга күзе дип атала. Ул да бик агулы.

Тау битләрендә үскән сары мәтрүшкәне дә, сап-сары гөлбадран чәчәген дә шактый күп җыйдылар алар. Көчкә күтәреп кайттылар. Һәр үләнне күләгәдә аерым-аерым яхшылап киптерделәр. Сәхипкамал әби аларның һәркайсын кечкенә янчыкка яки кәгазь капчыкка салып куйды. Үзләреннән артканын Тәнзилә даруханәгә илтеп тапшырды.

Шифалы табиблар

Вахит Монасыйпов

—        Ромашка, ромашка! Кая болай чабасың?

—        Чапмый хәлем юк! Гыйлаҗ бабайга салкын тигән, тамагы авырткан. Шуны дәваларга чабам!

—        Әрем, әрем! Кая болай йөгерәсең?

—        Йөгерми хәлем юк! Сәрби әбинең ашказаны бозылган. Шуны төзәтергә йөгерәм!

—        Ландыш, ландыш! Туктале, кая болай чабыш?

—        Гафу, гафу! Туктап торырлык вакытым юк! Мөнәвәрә апаның нервылары какшаган, шуны тергезергә ашыгам!

—        Бака яфрагы! Бака яфрагы!..

—        Соңыннан, соңыннан! Вакытым юк! Хәйрүш абыйның күзенә арпа чыккан! Шуны дәваларга кирәк!

—        Кычыткан! Кычыткан! Ә син кая?..

—        Искәндәр дигән малай янына! Арт сабагын укытырга! Бүген тагын икеле эләктергән! Юньсез!

Хәрәмләшү

Нәкыйп Каштан

Көз. Апалы-энеле Айнур белән Рафис, йөгерешеп, урамга чыктылар да тау итәгендә үскән агачлар арасына ашыктылар. Исәпләре төрле-төрле агач яфракларын җыеп, альбомнарына беркетү иде. Ул яфраклар шундый матур: сары, кызыл, куе кызыл, көрән, тагын әллә нинди төслеләр… «Мине ал!», «Мин менә монда!» дигәндәй кызыктырып чакыралар, җилгә ияреп, аяк астына түшәләләр.

Айнур бик ашыгып җыя, хәтта энесе күреп алган яфракларны да аның кул астыннан ук тартып алырга өлгерә. Энесе кулын сузган килеш авызын гына ачып кала һәм тагын тырыша-тырыша җыярга керешә. Матуррак яфрак тапкан саен апасы:

—        Кара әле, Рафис, мин ниндиен таптым!— дип мактана. Тик үзе, Рафис күреп өлгергәнче, күзләрен елтыратып, тапкан яфрагын тиз генә артка яшерә.

Менә Рафис та, бик матур каен яфрагы табып, шатлыгыннан:

—        Әй, апа, мин синекеннән дә матуррак яфрак таптым!— дип кычкырып җибәрде.

Апасы шунда ук, йөгереп килеп:

—        Бу миңа,— диде һәм энесе кулындагы яфракны эләктереп алып, үзенекеләр арасына яшереп тә куйды. Рафис гарьлегеннән чүт кенә еламыйча калды. Ул, апасы ягына ачулы күз ташлап:

—        Үзеңнеке генә җитмимени? — дип куйды да янәдән җиргә иелде. Бераздан соң Айнур энесен өйгә чакырды.

—        Күп булды инде, әйдә, өйгә кайтабыз,— диде.

Рафис апасы кочагындагы яфракларга карап көрсенде, ләкин калып җыясы итмәде. Алар куыша-куыша йөгереп киттеләр.

Менә кинәт көчле җил, кузгалып, башта Рафисны йолкып-талкып үтте, аннан соң бөтерелә-бөтерелә Айнурга килеп җитеп, кызның куенындагы яфракларны очыртып та китте. Айнур, нишләргә дә белмичә, яфракларга ымсынып карап калды.

Рафис, йөгергән җиреннән туктап:

—        Апа-а-а-а, ни булды?— дип кире борылып килде. Айнур яшь аралаш:

—        Җил алып китте…— дип кенә әйтә алды. Рафис караса, күктә апасы хәрәмләшеп җыйган берсеннән-берсе матур яфраклар талпына иде.

Тамчы

Гасыйм Лотфи

Корылыктан әлсерәгән иген кырлары өстенә яңгыр болыты күтәрелде. Тамчыкай иптәшләренә болай диде:

—        Күрәсезме, игеннәр безне ничек көтәләр, безне сәламләп, башларын селкетәләр. Сусаганнар алар — корыганнар. Зарыгып, безне көтеп торганнар. Игеннәргә дым кирәк, югыйсә, булырлар алар бик сирәк. Явыйк, явыйк, кырларны һәлакәттән коткарыйк!

Шыбыр-шыбыр яңгыр яварга кереште. Тамчыкай җиргә сикереп төште. Кайда ярдәм кирәк — шунда тизрәк! Тамчыкай ул бик зирәк. Һәркемгә шулай булырга кирәк.

Җылы яңгыр явып китте. Кырга ямь керде, ашлыклар баш күтәрде.

Болыт үзенең тамчыларын сипте-сипте дә көнчыгышка таба китте. Җир өстенә хуш исләр бөркелде.

—        Терелдек, терелдек,— дип, үләннәр шатланды. Нинди шатлык, нинди шатлык! Җиргә төшкән тамчылар

төрлесе төрле якка юл алдылар: кайсылары үсемлек сабагына кереп калдылар, икенчеләре йөгерделәр ермакка, елгага, өченчеләре кире күтәрелде һавага.

Кадерле бүләк

Габделхәй Сабитов

Менә инде ярты сәгать Зөлфия ванна бүлмәсендә бикләнеп утыра. Абыйсы Айдар ике мәртәбә килеп ишек шакыды, ә Зөлфия һаман ачмый да ачмый. Ак тәпиле мәче баласын күкрәгенә кыскан да, тыела алмыйча, сулыгып елый.

—        Нишләдең син, Актәпи, нишләдең?!— дип сулкылдый ул.— Әнигә нәрсә бүләк итәрмен инде хәзер. Әллә белмисеңме, әниемнең туган көне бит бүген. Шундый матур рәсемемне

әрәм иткәнсең!

Аның әнисенә бүләккә дип ясаган рәсеме чыннан да искиткеч матур чыккан иде… Бөтен дәфтәр битен алып торган роза чәчәге. Чәчәк таҗына сары сандугач баласы кунган. Һавада өем-өем ак болытлар. Алар арасыннан кояш алтын нурларын сибә. Ә сандугач, шул нурларда коена-коена, өздереп сайрый.

Рәсемне күргәч, Зөлфиянең әтисе белән абыйсы ах иттеләр.

—        Кара инде, бөтенләй тере чәчәк бит! Хәтта хуш исе дә бөркелеп тора кебек!— диде әтисе.

—        Ә мин сандугачның сайравын ишетәм,— диде абыйсы сокланып.

Зөлфиянең шатлыгы эченә сыймады.

Ә менә бүген, музыка мәктәбеннән кайтып керсә, ни күрсен!.. Ертылып, туракланып беткән рәсемнең вак-вак кисәкләре идәндә аунап ята. Тиктормас Актәпи, кәгазь кисәкләре белән уйнап, тере йомгактай тәгәрәп йөри. Бөтенләй өзгәләп бетергән. Ничек табып алган диген! Китап арасына яшереп куйган иде ләбаса! Инде яңасын ясарга вакыт та калмады.

Шул арада, шау-гөр килеп, әтисе белән әнисе кайтып керделәр. Зөлфия ашыга-ашыга битен-күзен юган арада кунаклар да килеп җитте. Кәшиф абый белән Фәния апа. Һәр ел шулай алар. Бу көнне эштән кайтышлый, өйләренә дә кереп тормастан, Зөлфияләргә киләләр. Быел да гади генә, ләкин бик матур бүләкләр алып килгәннәр. Як-яктан әнисенең колагын тарта-тарта, көлешә-көлешә котладылар, бүләкләрен бирделәр. Абыйсы агач тамырыннан юнып ясалган су анасы сынын бүләк итте. Әтисе күлмәклек алган. Тик Зөлфиянең генә бүләге юк. Ул, нәрсә эшләргә белмичә, пианино кырына сөялеп, боегып утыра.

Бер арада әтисе аңа сәер генә күз төшереп алды. Хәлен аңлады, күрәсең.

—        Ә син… син, кызым, әниеңә берәр матур көй уйна әле,— диде ул, пианино капкачын ачып.

Зөлфиядә җыр, музыка кайгысы юк иде бу вакытта. Ләкин «әниеңә» дигәч, карышып тормады. Тик нинди көй уйнарга?

Зөлфия әкрен генә пианино телләренә басты. Бармаклары ничектер үзеннән-үзе «Һәрвакыт булсын кояш!» көен уйный башладылар. Әмма бу көйне ул әле ныклап өйрәнергә өлгермәгән иде. Музыка укытучысы Хәмдия апа бүген генә уйнап күрсәтте. Әни өчен булгач… Аның бармаклары торган саен җитезрәк йөгерделәр. Музыка ышанычлырак, матуррак агылган саен, йөрәге ашкыныбрак типте.

Көй тынарга өлгермәде, барысы да шаулатып кул чаптылар.

—        Кара инде, кайчан син болай матур уйнарга өйрәндең әле?— дип гаҗәпләнде Кәшиф абый.

—        Сандугачлар сайраган кебек!— диде Фәния апа.

—        Рәхмәт сиңа, кызым!— дип кочып үпте әнисе Зөлфияне.— Синең бу бүләгең миңа иң кадерле, иң кыйммәтле бүләк.

Кинәт кенә Зөлфиянең күз алдында кояш балкыгандай булды. Шундый якты, шундый нурлы, шундый олы кояш! Ул кояшның нурлары, назлап-иркәләп, биттән, маңгайдан сыйпый. Ул нурлар күңелне җылыта, күзләрне чагылдыра.



[1] Чәберчек, — кайбер якта «сиртмә койрык» диләр. Түше соры яки сары төстә, озын койрыклы, гел тибрәлеп йөри торган, бик йөгерек кечкенә бер кош. (Русчасы — трясогузка.)

Время чтения 33 мин.Просмотры 4.2k.

Хуш килэсен, яна ел!

Зал бэйрэмчэ итеп бизэлэ, зал уртасында – яшел чыршы тора, яна ел плакатлары, укучылар ясаган рэсемнэр куела. Бэйрэм жыры янгырап тора.
Чыршы янына алып баручылар чыга. (1кыз, 1 егет )

1нче алып баручы: Хэерле кич, хормэтле дуслар, укытучылар, укучылар, килгэн кунаклар!
2нче алып баручы: Яна ел белэн сезне! Якынлашып килуче яна ел белэн!
1нче ал.б.: жиханнын барлык почмакларында, бар доньяда иске елга йомгак ясалып, яна елга планнар корыла. Чонки ботен донья буйлап Яна 2018 нче ел атлый.
2нче ал.б. Тиздэн мэнге тынгы белмэс сэгать теллэре, бар жиханга ор-яна ел килуен хэбэр итеп, 12 не сугачак! Яна ел сэгате! Ул безне чиксез килэчэк белэн тоташтыручы бер мизгел. Бер уйласан, Иске ел киченнэн Яна ел танына бер адым хэм менэ шул бер адымда- эйтеп бетергесез ометлэр белэн тулы килэчэк.
1нче ал.б.: Шушы матур бэйрэм белэн котлау очен, суз мэктэп директоры- ……нэ бирелэ.
Котлаулар, укучыларга рэхмэт хатлары тапшырыла.
2нче ал.б.: Матур телэклэргэ кушылып, __________________ башкарачак жыр сезгэ яна ел котлавы булып ирешсен.
1нче ал.б.: Башлана йорэкне жилкетеп Яна ел,
эйтерсен, жинугэ онди ул яна жыр
Ямь – яшел чыршылар- Яна ел байрагы,
Ак бэхет олэшэ Яна ел бэйрэме.
2нче ал.б.: Исэнме яна ел! Исэнме яна кон!
Рэхим ит илемнен туренэ.
хэркемнен йозендэ, кузендэ
ор-яна елмаю куренэ.
жырлый _____________________
жыр тэмамлану белэн чыршы артыннан себеркегэ атланып Убырлы килеп керэ. Себеркесен тыялмыйча интегэ, берничэ тапкыр чыршыны урап чыга.
Убырлы: Тр-р-р.Нинди жир бу? (иснэнеп) эдэм исе килэ тугелме? Бу бизэлгэн чыршы нэрсэ эшлэп тора монда? Утыным беткэн иде, себеркемэ тагып алып китим эле. (колэ, шатлана).
Шул вакытта чыршы артыннан Шурэле килеп керэ.
Шурэле: Ни эшлэп йорисен син монда урман эбие?
Убырлы: Сэлам. эйдэ булыш ичмасам, курыкма мин Былтыр тугел, бармагынны кыстырмам., себеркегэ тагыш эле менэ бу чыршыны.
Шурэле: эле яна гына лесник та утеп китте. Ялгышмасам, фэлэн авыл мэктэбе укучылары да нарат куркэсе жыярга килгэннэр иде бугай.
Убырлы: Уф алла! Кайдан алам инде хэзер утынны?
Юлбарыс килеп керэ.
Юлбарыс: Нинди жыелыш бу?
Шурэле: Менэ урман эбие узенен тракторы белэн утын эзлэп чыккан. Чыршыны тагып алып китмэкче була.
Маймыл: Ничек?! Бу бит гади генэ чыршы тугел, Яна ел чыршысы!
Толке килеп керэ
Толке: Нэрсэ булды? Ни бар монда? эллэ берэр нэрсэ тараталармы? Мин списокка кердем микэн?
Убырлы: (себеркесе белэн тортеп) Син нэрсэ хэйлэкэр толке, яна елга бер-бер план корып йорисендер эле хэйлэкэр.
Шурэле: Куян елы килгэнгэ соенэдер инде.
Толке: Куян елы? Эх-х-х, куян-куянкайлар….
Шулвакыт шурэленен кесэсендэ телефон шалтырый.
Шурэле: Алло-алло, тавышланмагыз. Нэрсэ?, Кыш бабай белэн кар кызы, яна ел юлга чыкканнар дисенме? Дуслар! Кыш бабай белэн кар кызын, яна елны каршы алырга эзерлэнергэ кирэк.
Убырлы: Кая эле мин тиз генэ карап килим, куру белэн сезгэ хэбэр итэрмен.
( Себеркесен кабындырып карый, кабынмый) Нигэдер “Мерседес” кабынмый эле, этегез эле арттан, нэрсэ карап торасыз?
Барысы бергэлэшеп этэлэр, Убырлынын машинасы кабына, юлбарыс та ана утырып китэ.
Толке: эйдэгез эле дуслар, без алар килгэнче укучылар чыгышын карый торыйк.
11класслар башкаруында ____________
10класс _________________
9кл _____________________
8 кл_____________________
Убырлы килеп керэ, юлбарысны утыртып, музыка куела “Нас не догонят”
Убырлы: Каршы алыгыз дусларым Кыш бабай, кар кызы, Яна ел килеп житте!
Барысы бергэ керэлэр. Каршы алалар, шатланалар.
Кыш бабай: Исэнмесез дусларым! Яна ел белэн барчагызны!
Кар кызы: Исэнмесез кадерле дуслар! Бэйрэм белэн!
Толке: Саумы , Кыш бабай! Син алып килгэн Яна ел белэн! эйдэ турдэн уз! Хэерле сэгатьтэ.
Яна ел: Исэнмесез! Мин — яна ел, сезне бэйрэм белэн тэбрик итэм!
Яна йортнын ишеген ачкан кебек
Сезнен янга мин дэ килеп кердем,
Нигезлэрем минем ныклы булсын,
Котлы булсын бу ел, котлы булсын!
Белэм, миннэн хэркем нидер котэ,
Шатлык, бэхет, сою омет итэ.
жирдэ бэхет, хэрчак ныклы булсын,
Котлы булсын бу ел, котлы булсын!
Бергэлэп чыршы эйлэнеп жыр башкару “В лесу родилась ёлочка”,
Яна елны котлап кул чабалар. Шурэле кар кызына карап торганнан сон,
Шурэле: Ай-яй матур икэн безнен кар кызы. Шундый матурлыгын белэн син матур жырлар да жырлыйсындыр.
Кар кызы: эйе дусларым. Сезне бэйрэм белэн котлап жыр башкарасым килэ.
Кар кызы жырлый.
Юлбарыс: Кыш бабай! Бергэлэп уйнап алыйк. _________________________

Кыш бабай: Укучылар, дусларым! Сезнен барыгызнын да унган, булган икэнлегегез куренеп тора. Мин шушы матур яна ел кичендэ гел “4”, “5” ле билгелэренэ генэ укыган укучыларны котлап китэсем килэ. (котлау открыткалары таратыла, телэклэр эйтелэ)

Кыш бабай: Кадерле дусларым, сезне тагын бер кат Яна ел белэн котлыйм. Сезгэ бэхет, шатлык, укуыгызда, эшегездэ зур унышлар телим, бэхетле булыгыз. Бик кызганыч, лэкин безгэ китэргэ вакыт житте. Безне эле башка мэктэплэрдэ дэ котэлэр.
Убырлы: Кыш бабай сез киткэнче эйдэгез эле бергэлэп, чыршы тирэли биеп алыйк.

Татарча кумэк бию башкарыла, биюдэн сон кыш бабай, кар кызы,хэм башкалар барысы да бергэ чыгып китэлэр
Кыш бабай: Хушыгыз дусларым , килэсе елга кадэр.
Кар кызы: Хушыгыз дусларым, хушыгыз. Сезгэ иминлек, матурлык, татулык телим.
Яна ел: хушыгыз, барыгызны да бэйрэм белэн.
1нче ал.б.: Яна еллар килсен бэхет алып,
Яна еллар килсен елмае.
Кунеллэрдэ мэнге шатлык булсын,
Яшэмэгез, дуслар монаеп.
2нче ал.б.: Зур ометлэр белэн каршылыйбыз
2018нче ел башын,
Игелек хэм михербанлык кына
Булсын иде синен юлдашын.
1нче ал.б.: Кадерле бер кунак коткэн кебек
Яна елны котте йорэклэр,
Белэклэрдэ яна хезмэт дэрте,
Кунеллэрдэ яна телэклэр.
2нче ал.б.: эй дустым, каршыла
Яна ел юллары ун булсын.
Елларнын коне куп, шуларнын барсы да
Куанып яшисе кон булсын.
1нче ал.б.: эй дуслар, эле дэ бэйрэмнэр бар. Бугенге коннэрдэн ничек атлар иден? омет белэн тулы хислэренне доньяга ничек белдерер иден?
2нче ал.б.: Шулай дустым! Кара тирэ-ягына , янында туганнарын, дусларын якташларын бар. Бэхет телэ син аларга. хэр елмаюлы карашны шундый ук жылы караш белэн каршыласын. Бер-беренэ изгелектэн боек эшлэр башлана. Яна елга беренче адым изгелек булсын.
1нче ал.б.: э хэзер (уеннар) ____________________________
________________________
1нче ал.б.: Чэчэк кебек ап-ак карлар яуды
Туган ягын сагынып кыш килде.
Ак буздэй йомшак кар белэн
жирне билэулэп торде.
Кыш ул узе йорми ялгыз гына
житэклэгэн куркэм бэйрэмне,
Нинди бэйрэм? диеп сорамагыз,
Буген бездэ …………………………..

(уеннар)__________________________________
__________________________________
1нче ал.б.: Язмышлардан узмыш булмаса да,
Тотып бэхет дигэн ачкычны
Яна елнын яна капкаларын
Топкэ кадэр каерып ач, дустым.
2нче ал.б.: Ач син, шыгырдатып бу капканы
Яшик эле жырлы коннэрдэ
Уй-фикерлэр эшкэ ашсын быел,
Хыял-тошлэр кучсен оннэргэ.
1нче ал.б.: Куклэр аяз, донья имин булсын,
Хэерчелек ишек какмасын.
Шэфкатьле бул, беркем бу тормышта
Шатлык чэчеп, кайгы тапмасын.
2нче ал.б.: Яна ел программасынын беренче олеше тэмам. Барыгызны да яна еллар белэн!

“Чыршы белэн булган хэл”.

Катнашалар:
Убырлы.
Шурэле.
Тылсымчы.
1 нче клоун.
2 нче клоун.
Чыршы.

(Себеркегэ атланып Убырлы керэ. Себеркесен туктата алмый) .

У.Тыр-тыр-тыр… Тыр ,- дим ! Йэ алла, тыр, -дим.

(Убырлы себеркесен кочкэ туктатып кырыйга куя. Кулы белэн битен жиллэтеп йори башлый , йогереп кергэн Шурэлене курми , бэрелешэлэр. Шурэле кул-аякларын жэеп егыла. Убырлы аны карап эйлэнеп чыга, кул-аякларын кутэреп карый. Алар шап итеп идэнгэ килеп тошэлэр. Убыр кулларын угалый.)

У. улгэн ахры … Хи-хи-хи..
Ш. (Сикереп тора) Кем улгэн?

(Убырлы куркып кырыйга сикерэ, дер-дер калтырый. Шурэлеаны танымагандай ике ягына да чыгып карый).

Ш. (Танып) эй, Убыр, син тугелме соң бу?
У. ( Соенеп) И-хи –хи , эйе шул. Котымны алдың. Нишлэп йорисең?(Кылана).
Ш. э-э, минме? Мин балаларның бэйрэмнэрен бозарга дип килгэн идем.
У. (Шатланып.) Мин дэ шуңа йорим ич, ихи-хи-хи –хи.
Ш. эйдэ, хихылдап торма эле монда. Эш турында уйларга кирэк.
У. Ничава , мин барында курыкма син.
Ш.(Серле итеп пышылдый). Белэсеңме ?
У. Белэм!
Ш. Нэрсэ белэсең соң син , чупрэк баш ! эйбэтлэп тыңлап бетер!
У. (Кыланып колагын куеп тыңлый). Ярар , ярар.
Ш. (Як-якка каранып ала) Балаларның чыршыларын урларга кирэк.
У. эйе шул, чыршылары булмагач, бэйрэмнэре дэ бозылыр.
Ш. Кемдер килэ, эйдэ качып торыйк.

(Ике клоун керэ).

1к. Син нишлэп соңга калдың? Без бит бэйрэмне башларга тиеш. энэ купме халык жыелган.
2к. э чыршы кайда соң?
1к. эйдэ алып килэбез.,итэклэшеп чыгып китэлэр.

(Качкан жирдэн Шурэле белэн Убырлы чыга).

Ш. эхэ, тегелэр чыршыга киттелэр.
У. Безгэ ничек тэ бу балаларны алдалап чыршыны урларга кирэк.
Ш. энэ, чыршыны алып та килэлэр .
У. эйдэ , тагын качып торыйк.( Качалар).

(Чыршы булып киенгэн баланыны житэклэп клоуннар керэ).

1к. Менэ чыршы да булды.
2 к. э хэзер балаларны алып килергэ кирэк.
1к. Чыршыны калдырып китэбезме?
2к. Без бик тиз килеп житэбез бит.
1к. Чыршы , син безне котеп тор , без тиз генэ балаларны чакырып килэбез. (Китэлэр).
Ч. ( Елап жибэрэ.) уземне генэ калдырып киттелэр.

(Арттан Шурэле белэн Убырлы якынлаша. Шурэле бер ягыннан килеп куркыта да, Чыршы икенче якта торган Убырлы кулына ава).

Ш. эхэ, менэ чыршы безнеке.
У. Бизэргэ кирэк моны.
Ш. Чуртым белэн бизикме аны?!
У. (Уйлап тора.) Таптым! ( Бер капчык тартып чыгара , аннан рогатка ала. ) Менэ монсын узган жэйдэ бер малайдан колагын борып алдым. Кырлай урманында кошларга атып йори иде. (Чыршыга элеп куя.
» 1”ле, «2” ле билгелэрен ала. ) э боларын юлдан таптым.
Мэктэптэн кайтучы балаларның сумкасыннан тошеп калганын курдем дэ, туктале мин эйтэм, кирэге чыгар, дип тыгып куйган идем.
Ш. (Убырлының кулыннан алып эйлэндереп-эйлэндереп карый.) Кара эле эй, бигрэк матурлар.
У. (Шурэленең кулыннан тартып ала. ) эйдэ, тизрэк элеп куярга кирэк.
Бик кызыксаң, минем чормада ике капчык бар эле ул. (Элэ).
Ш. хи-и-и, бигрэк матур булды инде.

(Икесе бергэ жырлап биилэр, Чыршыны да кулыннан тотып мэжбури биетэлэр, эйлэндерэлэр).

У. хэм Ш. Чыршы яшел тунын киеп,
Чыгып басты уртага.
Киендердек, бизэндердек,
эзерлэндек Ёлкага.

жырлыйбыз да, биибез дэ,
Без чыршы тирэсендэ.
Чыршысыз калды балалар
очиле мэктэбендэ.

У. эйдэ, бау бир , бэйлибез.
Ш. (Бау тартып чыгара.) хи- и, бар ул андый нэрсэ, мэ.

(Шурэле бау алып килэ. Чыршыны остэн аска кадэр бау белэн эйлэндереп бэйлилэр).

Ш. хи –и-и, бэйрэмнэрен тэки бозабыз бит, эй. эйдэ , кутэрдек.

(Убырлы кабаланып эле себерке янына йогереп килэ, эле чыршы янына, кайсын тотарга белми. Шулай ике арада бераз йогереп йоргэч, кочкэ себеркене бер кулына тотып, бер кулы белэн Шурэлегэ Чыршыны кутэрергэ булышып , чыгып китэлэр. Клоуннар йогереп керэ).

1к. э чыршы кайда соң?
2к. Юк… Кая китте икэн ?
1к. Нишлибез инде хэзер. Балалар да килеп житэр.
2к. Аларга нэрсэ дип эйтербез?
1к. Без узебез гаепле. Чыршыны кунакка чакырдык, э узебез узен генэ калдырып киттек.
2к. Их, табылса бутэн алай эшлэмэс идек
1к. Табылмас шул инде. Шушы Яңа ел бэйрэмендэ берэр могжиза булса гына инде. Яңа ел бэйрэмендэ ботен телэклэр дэ утэлэ, дилэр бит.
2к. Их, хэзер бер тылсым иясе килеп чыксын иде.

(Тылсымчы керэ).

Т. Я кайсыгыз мине чакырды?
1к. Сез кем буласыз?
Т. Танымыйсызмыни?
К-р икесе бергэ. Тануын таныйбыз да…
2к. Тылсымчылар экиятлэрдэ генэ була дип уйлый идек.
Т. эйе, Яңа ел бэйрэмендэ барлык экият геройлары да экиятлэрдэн чыгып, мэктэплэргэ, балалар янына килэлэр. Явызраклары торле начарлыклар эшлэргэ момкин. э дус , бердэм балаларга алар берни дэ эшли алмыйлар. Менэ буген сезнең мэктэпкэ Шурэле белэн Убырлы килделэр , Чыршыны шулар урладылар.
1к. Ах, Чыршыны калдырып китмэгэн булсак…
2к. Хормэтле Тылсым иясе, зинхар безгэ Чыршыны коткарырга ярдэм итегез.
Т. Ярдэм итэрмен. Лэкин сезгэ дэ тырышырга туры килер. Убырлы Чыршыны 2 табышмак белэн сихерлэп биклэп куйды. Чыршы мэктэптэ укымагач. Ул табышмакларның жавабын белми икэн.
К-р. Тизрэк эйтегез ул табышмакларны. Без табышмак чишэргэ яратабыз.
Т. (1к.-га ) Беренче табышмакны син тыңла.
Чылт-чылт кузле,
Адэм тосле йозле,
учеклэшер узе.
Ходайның бойрыгы —
Бардыр койрыгы.
1к. Таптым! Маймыл – бу табышмакның жавабы.
Т. (2к. га) э хэзер син тыңла.
Укталы да , чукталы,
Муены яшел нукталы,
Тубэсендэ тарагы,
Койрыгында урагы,
Тэпиендэ сэнэге,
Шул ни булыр, я эле?
2к.Белдем! этэч!
Т. Булдырдыгыз, акыллы балалар икэнсез. Тагын бер соравым бар эле. эйтегез эле, ни очен бу табышмаклар маймыл хэм этэч турында булды икэн ?
1к. Узган ел – маймыл елы иде.
2к. э Яңа ел этэч елы булачак.
Т. Булдырдыгыз. Хэзер Убырлы белэн Шурэле Чыршыны монда алып килерлэр. (Тылсымлы таягын болгап жибэрэ).

(Чыршыны житэклэп Шурэле белэн Убырлы керэлэр).

Ш. Балалар безне гафу итегез инде , без ялгышканбыз.
У. Без бутэн алай эшлэмэбез.
Т. Гафу итэбезме аларны?
1к. эйдэгез , гафу итик, бэйрэмне бозмыйк.
2к. энэ балалар да килэ.

2. Балалар 2,3,4 –нче сыйныф укучылары, “Новый год, елки, шарики, хлопушки” жырына кумэк бию биеп чыгалар.

3. Шигырьлэр

1. Укучы:

Бар табигать ап-ак кардан

Калын юрган ябына.

э без килдек бергэлэшеп,

Яшел чыршы янына.

Исэнме, чыршы, исэнме!

Тагын бер ел утте.

Куңелле чыршы бэйрэмен

Балалар куптэн котте.

2.Укучы:

Ян яктырак, чыршыкай,

Балкысын утларың.

Буген синең тирэңэ

жыелган дусларың.

Курегез безнең чыршыны,

Ничек матур киенгэн.

Безгэ бэйрэм ясар очен,

Урманнан безгэ килгэн.

3.Укучы:

Нинди генэ уенчыклар,

Муенсалар юк анда.

Серле шар хэм алмалар

Борелэр дэ бар анда.

Гажэп куркэм безнең чыршы

жем-жем килеп яна ул.

Башлыйбыз чыршы бэйрэмен

Котлы булсын Яңа ел!

Бергэ: Котлы булсын Яңа ел!

Алып баручы:

Хэерле кон дуслар! Исэнмесез –олыгыз да, кечегез дэ, яшегез дэ, картыгыз да. Туган жиребезгэ Яңа ел килэ. Без дэ буген Яңа елны каршы алу бэйрэменэ жыелдык. Барыбыз бергэ куңелле итеп бэйрэм итик эле.

(Ишек шакыйлар)

4. Сценка “Почтальон Печкин”

Печкин. Тук- тук!

Алып баручы.Кем бар анда?

Печкин. Бу- мин, хат ташучы Печкин. Сезгэ котлау китердем.

Алып баручы. Рэхим итегез!

Печкин иптэш, китерегез котлауларыгызны. узем тапшырырмын.

Печкин. э сез кем буласыз? Паспортыгыз бармы? Монда мэктэп завучына тапшырырга диелгэн. Кул куеп алырга кирэк.

Алып баручы. Алайса, Дилэ апаны чакырырга кирэк. Дилэ Аглязетдиновна.Сезгэ почта килде.

(Директор тургэ уза)

Печкин. Завуч иптэш! бу котлауларны узегез тапшырырсыз. Менэ монда кулыгызны куегыз.

Директор: Рэхмэт, Печкин эфэнде, бик телэп тапшырырмын. Монда 4 хэм 5 билгелэренэ генэ укыган балаларны котларга, дип язган Кыш бабай.

Печкин. Болар бик куп бит, завуч иптэш. 4,5лене килэсе елга азрак куегыз, миңа да жиңелрэк булыр.

Директор: Печкин эфэнде, хэзерге заманда бик белемле кешелэр кирэк бит, э сез ничек уйлыйсыз?

Печкин. эйтмэгез дэ инде, завуч иптэш, почта эшенең дэ мэшэкатьлэре бик кубэйде. Чутлап та бетереп булмый. Пенсиягэ киткэнче тырышып карыйм инде.

Алып баручы. эйдэгез безнең белэн бэйрэмгэ калыгыз.

Печкин. Юк-юк , иптэшлэр. Бэйрэм котлауларын Кыш бабай ничек жибэреп

житешэдер. эле ярый Матроскин белэн дядя Фёдор да булышалар.

Алып баручы. Рэхмэт инде сезгэ. Печкин эфэнде! Сау булыгыз!

5. Котлау очен суз директорга бирелэ.

6. 3-нче сыйныф укучылары шигырьлэр сойли

1 УКУЧЫ:

Буген бездэ зур бэйрэм

Буген яңа ел килэ

Буген куңеллэр жырга

хэм биергэ жилкенэ

Бераз гына моңсу да

Ник икэнен мин белэм

Хушлашабыз,чонки без

Буген иске ел белэн

Тик кайгырмыйк эле без

Шаярыйк колик кенэ

Чонки безгэ ор-яңа

Башланмаган ел килэ

2 УКУЧЫ.
Карлар ябалак-ябалак,
Коннэр-тоннэр яңа, ак!
Бу Яңа ел – иң яңа ел,
Барсыннан да яңарак!
Тылсымлы икэн Яңа ел –
Капкасыннан кергэч тэ,
Кинэт кенэ усеп життек,
усеп киттек бер яшькэ!

3 УКУЧЫ.
Тик Яңа ел бер ук елда
Булсын иде берничэ.
Яңа елның берсенэ дэ
Калмас идек кермичэ!
Яңа ел еш булса, куптэн
Дэу кеше булыр идек,
Кубрэк «бишле» алыр идек,
Бик кочле булыр идек!

4 УКУЧЫ.
Хэер, жэй коне диңгезгэ
Ялга киткэн арада,
эбилэргэ, бабайларга
Ярдэм иткэн арада,
жэйлэр уткэн арада,
Кышлар коткэн арада,
Сизми дэ калырбыз эле –
Яңа елга житэрбез,
Тагын бер яшькэ усэрбез,
Тагын бэйрэм итэрбез!

5 УКУЧЫ.
Алдагы ел белэн тагын
Якыная арабыз.
Тиз килсен дип, Яңа елга
Без узебез барабыз!
Телэсэгез, эйдэгез,
Без сезне дэ алабыз!

(Р. Миңнуллин. «Яңа ел».)

Алып баручы:

Инде сезгэ серем бар
Сойлэп бирим шаяннар
Урмандагы жанварлар да
Буран диеп тормыйлар
Буген бэйрэм ясыйлар.
Курэм сезгэ бик сэер
жанварларның бэйрэме
Яңа ел бит аларның да
Котеп алган бэйрэме

7. Сценка “Кыш бабайда сер бар”

(беренче олеше куела)

Дэвамы:

— Бу кыш бабай бик сэер эле.

— Туктале, Кыш бабай, син чынлап Кыш бабаймы соң?

Буре (Кыш бабай) – Кыш бабай юри-мурый булмый инде ул. Менэ сакалым. Менэ чапаным, менэ таягым, бурегем, итегем.

— эгэр дэ син Кыш бабай икэнсең , Яңа ел турында берэр жыр жырлап курсэт.

Буре – Нигэ жырламаска? Кыш бабай булыйм да, шуны белмим ,ди.

— жырла. Алайса.

Буре-

Кайдадыр бер елгада сары керпе утырган.

— Елгада?

Буре : Юк, юк, урманда. эйе… Кададыр бер урманда…

— Сары керпе буламени?

Буре: яшел керпе….

— Яшел керпе?

Буре: Чыршы! эйе,эйе, исемэ тоште, Чыршы! Чыршы яшел була бит эле.

— Шуннан.

Буре: Хэзер аңа туфлилэр дэ, таяклар да эленгэн.

— Нэрсэлэр эленгэн?

Буре: Урындыклар, остэллэр…

-Алай тугел… Белмисең икэн… Сиңа тагын бер сынау утэргэ кирэк. Шуны утсэң генэ чын Кыш бабай икэнеңэ ышаначакбыз. Безгэ чыршының утларын да яндырып бир эле.

Буре: — Ай, улэм. Чепуха! Шуңа аптырап утырасызмы? Сездэ шырпы бармы?

— Нинди шырпы?

Буре: Сез нэрсэ? Кем дип уйлыйсыз мине?Ни белэн яндырырга тиеш соң мин аны?

— Тылсымлы сузлэр белэн.

Буре: э, эйе, шулай бит эле.
Мин буре, буре,
Мине чыршы кур эле.
Утларыңны балкыт син
Кунакларны улат син.У-У-У

— Менэ нихаять, узеңне таныттың.Син-буре!

-Кит, буре, урманыңа!

Буре: эйе, шул. Мин-буре! Хэзер тамагымны туйдырам , барыгызны да ашап бетерэм.

— Син безне куркытма буре. Без синнэн курыкмыйбыз! Син бер узең, э без –кубэу.

Кэжэ белэн Сарык (башларын иеп, могезлэре белэн бурене созеп) : Кит буре урманыңа, китмэсэң- узеңне созэбез хэм тоякларыбыз белэн таптыйбыз!

(Буре артка чигенэ-чигенэ чыгып китэ)

Тиен:Чын Кыш бабайны табарга хэм аңа барысын да сойлэргэ кирэк. эйдэгез аны эзлэргэ китик.

Толке:Аны кайда таба алырбыз икэн соң?

(ишеккэ шакыйлар)

— Кем анда? Керегез!

Печкин: — Мин хат ташучы Печкин. Куянга телеграмма! Кул куеп, алыгыз!

Куян: (телеграмманы укый) : Хормэтле Куян эфэнде! Сезне 26 нчы декабрь конне сэгать 9.00 га барлык кунакларыгыз белэн Керкэле мэктэбендэ утэчэк чыршы бэйрэменэ чакырабыз! Рэхим итегез! Кар кызы.

Барысы да : Ура-а!

— эйдэгез киттек!

(жэнлеклэр чыршыны ике мэртэбэ эйлэнеп мэктэпкэ килэлэр)

Алып баручы: Исэнмесез кадерле кунаклар! Без сезне коттек. эйдэгез тургэ узыгыз, безнең белэн куңел ачыгыз!

Дуслар жыелган инде
Чыгыгыз тугэрэккэ
жырлар жырлыйк матур итеп
Чыршыбызга булэккэ.

8. Хоровод “ В лесу родилась елочка”

9. Шигырь «Суык бабай кил безгэ”

Суык бабай кил безгэ”
Яңа ел бэйрэменэ,
Чыршы эйлэнэсендэ,
жыр жырлап эйлэнергэ.
Уенчыклар, булэклэр
Безгэ тагын алып кил.
Соңга калма, бабакай,
Атлап тугел, чабып кил.

Алып баручы: эйе, бэйрэмебезгэ кемдер житми …балалар, эйтегез эле кем юк безнең бэйрэмдэ?

Балалар: Кыш бабай, Кар кызы.

Алып баручы: эйдэгез бергэлэп чакырыйк эле аларны.

Балалар бергэ: Кыш бабай, кар кызы.

(беркем дэ керми)

Алып баручы: Куренмилэр.

Тук-тук-тук

Алып баручы: Кем бар анда?

Почтальон Печкин: Бу мин, Почтальон Печкин. Сезгэ телеграмма. Кул куеп алыгыз!

Алып баручы: Бик зур рэхмэт Сезгэ!

(укый) «Кадерле балалар, тиздэн сезнең Яңа ел бэйрэменэ килеп житэм. Кучтэнэчлэр, булэклэр алып килэм. Котегез. Кыш бабагыз.»

Рэхмэт хат ташучы Печкинга. Яхшы хэбэренэ, безне соендеруенэ! Кыш бабай белэн Кар кызыннан башка гына бэйрэм итэбез дип уйлый башлаган идем инде. эйдэгез алар килгэнче жырлап, биеп алыйк.

Игра “Вперед четыре шага”

( эгэр дэ эзер булмасалар “Танец маленьких утят»)

( Кыш бабай телефоннан шалтыраткач кына)

Алып баручы: Балалар. ослэрегезгэ туннарыгызны хэм шапкаларыгызны киеп, Кыш бабай белэн Кар кызын каршы алыр очен спортзалдан тышка чыгабыз.
(Кыш бабай белэн Кар кызы керэлэр.).

Кыш бабай:

Исэнмесез, балалар,
Исэнмесез, кунаклар.
Яңа ел котлы булсын,
Бэхетлэр алып килсен. (баш ия)

Балалар кул чабалар.

Кар кызы:

Кар- буранда тудым мин, кар билэудэ устем мин.
Кар билэулэрдэ устем мин, кар сулары эчтем мин.
Карлы –бозлы кулмэгем, капрон челтэр итэгем.
Ап- ак, ап-ак кар чэчэклэр сезгэ булэк итэрмен.
Мин уйныймын, биимен буран уйнап торганда
Биеп аргач, ял итэмен чыршы ускэн урманда.
Мин салкыннан курыкмыйм, мин кар – буран яратам
Бизэп йэрим бар дэньяны, кар бэртеге таратам.
Кыш кэне мин кар чэчэк, язга чыккач ал чэчэк.
Сезне чын – чын кунелдэн котлыйм Яна ел белэн!

Ак сакаллы, ак куңелле
Бабам белэн без
жир остенэ аклык — пакьлек
Алып килэбез.
Яңа ел белэн сезне,
Яңа бэхетлэр белэн!

Кыш бабай:

Кар бураннар туздырып,
Барыгызны туңдырып,
Ерак юллар уттем мин,
Сезгэ килеп життем мин.

Алып баручы:

Хуш килэсең, Кыш бабай,
эйдэ тизрэк уз, бабай.
Балалар сезне котте,
Тагын бер яшькэ усте.

Кар кызы: Бабакай, кара эле, балалар чыршыны ничек матур итеп бизэгэннэр!
Кыш бабай: эйе шул, мин аларга урмандагы иң матур чыршыны жибэрдем. Балалар, чыршы сезгэ ошадымы?

Алып баручы:

Нидер житми бит, чыршыга
Карагызчы, балалар!
Белдем, белдем, утлар янмый,
Нигэ янмый соң алар?
Бэйрэмебез гади тугел,
Зур шатлыклар бэйрэме.
Чыршы балкып торыр иде,
Ничек кабызыйк аны?

Кыш бабай: Хэзер мин уземнең тылсымлы таягымнан сорыйм. эйе-эйе. э-э, тылсымлы сузлэрне эйтергэ онытылган икэн бит. эйдэгез, бергэлэп эйтик.
— Чыршы, чыршы кабын син!
Утларыңны балкыт син!

Кыш.б. Кабынмый бит! Тагын тылсымлы таяктан сорарга туры килэ. э-э, кемдер дэшми калган икэн бит. эйдэгез эле, тагын кабат эйтеп карыйк! (Ут кабына.)

Кыш бабай: Басыгыз чыршы тирэли
Бер жырлап алыйк эле,
Бер биеп алыйк эле.
Яшел чыршы тирэсендэ
жилкенеп калыйк эле.

“Паровоз” уены

Хоровод “Кыш бабай”

Хоровод “____________________________”

Уен “Кыш бабай синең менэ шундый сакалың”

Кыш бабай хэм балалар жыры:

Кыш бабай синең
Менэ шундый бурегең
Кыш бабай синең
Менэ шундый бурегең
Бурегемне батырып кисэм
Буран чыгар курерсез
Кыш бабай синең
Менэ шундый сакалың
Кыш бабай синең
Менэ шундый сакалың
Сакалымны сыпырып
Карлар яудырам тагын
Кыш бабай синең
Менэ шундый таягың
Кыш бабай синең
Менэ шундый таягың
Таягымны шакылдатсам
Биеп китэр аягым

Кыш бабай: Уф, ардым. Мин утырып торым эле, э сез балалар миңа узегезнең эзерлэп килгэн хонэрлэрегезне курсэтегез.

Алып баручы.

Конфетлар да конфетлар,
Ниндие генэ юк икэн?!
Шул кадэр тэм-том алырга
Акчасы ничек житкэн?
Булган безнең балалар.
Шигырьлэр куп белэлэр.
Хэзер сезгэ эйбэт итеп
Шушы сойлэп бирерлэр.

(1 сыйныф укучылары, килгэн кунаклар шигырьлэр сойлилэр)

Тук-тук-тук

Алып баручы: Кем бар анда?

Почтальон Печкин: Бу мин, хат ташучы Печкин. Керкэле мэктэбенэ посылка килде. Кул куеп алыгыз.

( Почтальон Печкин чанада тартып посылка (зур коробка) алып керэ)

Алып баручы посылканы ача. Аннан Яңа ел чыга.

Яңа ел

Мине каршы алыгыз хэм танышып калыгыз!
Исемем минем –Яңа ел, мин бэхет таратучы,
жир йозендэ бар нэрсэне озелеп яратучы.
Сезне озелеп сагынганга, килдем мин яныгызга.
Бэхет, шатлык, сэламэтлек телимен барчагызга.
уз телемдэ уз жиремдэ бэйрэм белэн котлыйм сезне.
Яңа елның имин булсын хэрбер коне.

Алып баручы:

Хуш килэсең, Яңа ел!
Табыныбыз мул булсын,
Якыннарым, дус-ишьлэрем,
Табын турендэ торсын!

Яңа ел барыбызга
Китерсен бэхет, шатлык.
Сэламэтлек юлдаш булсын!
Кирэкми башка затлык.

Эшьлэребез уң булсын,
Тик шатлыклы минутлардан
Безнең гомерлэр торсын!
Яңа ел котлы булсын!

Кыш бабай:

Бик куңелле утте бэйрэм,
Безгэ китэргэ кирэк.
Телим сезгэ Яңа елда
Тагын да зур усэргэ.

Кар кызы:

Дус булыгыз хезмэт белэн,
Шатлык китерсен хэр кон.
Яңа елда мэрхэмэтле,
Бэхетле булсын хэркем.
Сау булыгыз!

Килэсе елга да очрашырга язсын!

Балалар бергэ: Сау бул Кыш бабай, сау бул Кар кызы!

Алып баручы:

Хуш , сау бул, Кыш бабай
Уңсын юлыгыз!
Килэсе елга да
Без котеп калабыз!

( Кыш бабай белэн Кар кызы чыгып китэлэр)

Алып баручы:

Куңеллэрдэ шатлык та бар
Бераз моңсу да никтер.
Лэкин, дуслар моңаймык
Бэйрэмне дэвам итик!

жырларга да оста без,
Уйнарга да оста без
Тыпыр-тыпыр китереп
Биергэ дэ оста без!

Дуслар, эйдэгез бергэлэп биеп алабыз.
Флеш –моб “Та-ка –та”

Алып баручы:

Безгэ шатлыклар калдырып,
Иске ел утеп китте.
Ак кар бураннары белэн
Яңа ел килеп житте!

Менэ саубуллашыр вакытлар да килеп житте. Барыгызны да Яңа ел белэн котлыйбыз хэм барлык хыялларыгыз, телэклэрегез тормышка ашар дип ышанып калабыз. Килэсе очрашуларга кадэр, сау булыгыз!

Яңа елга сөенарий мәктәп өчен

1 алып баручы Ишетэсезме, дуслар? Сизэсезме, дуслар?
2 алып баручы Сизэбез, ……..бик яхшы сизэбез.
1 алып баручы Нэрсэ сизелэ,…….?
2 алып баручы Яна ел чыршысын эйтэм инде. Быел ул бигрэклэр хуш исле. Аны сизми калу момкинме сон?
1 алып баручы Тагын нилэр сизелэ, дустым?
2 алып баручы Тэмле мандарин исе килэ…
1 алып баручы Тагын?
2 алып баручы Тагын нэрсэ сизелэме? Буген кешелэр ягымлырак, кузлэреннэн нур ташып тора…
1 алып баручы Нигэ шулай икэн сон ул?
2 алып баручы Ничек шулай булмасын? Буген бит бездэ Яна ел бэйрэме.
1 алып баручы Баштук шулай дилэр аны.
2 алып баручы эйдэ,……… соравынны янадан кабатла.
1 алып баручы Ишетэсезме, дуслар?
2 алып баручы Сизэсезме, дуслар?

Бергэ: Яна ел килэ! Яна ел килэ!

2 алып баручы бергэ (тамашачыга карап):
Исэнмесез, кадерле дуслар! Яна ел белэн сезне! Ул сезгэ нык сэламэтлек, бэхет, шатлык алып килсен!

(Шау-гор килеп”Здравствуй,ёлка!” жыры коенэ биеп, бэйрэмчэ киенгэн балалар керэ)

1 укучы:

Исэнме, чыршы, исэнме!
Тагын да бер ел утте
Кунелле чыршы бэйрэмен

Балалар куптэн котте.

Ян яктырак, чыршыкай
Балкысын утларын
Буген синен тирэнэ
жыелган дусларын.

2 укучы:

Курегез безнен чыршыны
Ничек матур киенгэн
Безгэ бэйрэм ясар очен
Урманнан безгэ килгэн.

Нинди генэ уенчыклар
Муенсалар юк анда
Серле шар хэм алмалар
Борелэр дэ бар анда

3 укучы:

Гажэп куркэм безнен чыршы
жем-жем килеп яна ул
Башлыйбыз чыршы бэйрэмен
Котлы булсын Яна ел!

Бергэ: Котлы булсын Яна ел!

4 укучы:

Кыш килде акка торенеп
жир остен соеп кенэ
Тау битлэрен сыйпап утте
Ак кортлэр оеп кенэ.

жем-жем иткэн йолдыз белэн
Тулган тонге саф хава
э кондез ап-ак чэчэктэй
Ябалак карлар ява.

5 укучы:

Чэчэк кебек ап-ак карлар ява,
Туган якны сагынып кыш килде
Ак буздэй йомшак кар белэн
жирне билэулэп торде.
Кыш ул узе йорми ялгыз гына,
житэклэгэн куркэм бэйрэмне.
Нинди бэйрэм? –диеп сорасагыз-
Буген бездэ чыршы бэйрэме!

6 укучы:

усте чыршыбыз урманда,
Шаулап торды анда.
жэен дэ, кышын да зифа
Яшел тора хаман да.

7 укучы:

Хэзер чыршыбыз бизэлгэн,
Муенсалар да элгэн,
Безгэ шундый матур бэйрэм,
Зур шатлык алып килгэн.

8 укучы:

Яна елнын хэрбер коне
Бэхетлэр алып килсен.
хэр ишектэн шатлык тулы
Яна ел жыры керсен.

эйдэгез эле,безнен матур залыбызда да Яна ел жыры янгырасын эле.

”Чыршы янында жыры”

1 алып баручы(залга карап) Балалар! Димэк, без буген нинди бэйрэмгэ жыелдык?

Балалар: Яна ел бэйрэменэ, чыршы бэйрэменэ!

2 алып баручы: Дорес эйтэсез. э сез белэсезме бу бэйрэмдэ ин зур кунак кем?

Балалар: Кыш бабай!

1 алып баручы: Кыш бабайны чакырыйкмы бирегэ?

Балалар: Чакырыйк!

2 алып баручы: Алайса болай эшлик: Мин сезгэ сораулар бирэм, сез дорес итеп жавап бирергэ тырышыгыз, жавабыгызны “эйе” яки “юк” сузе белэн генэ эйтегез.

Сораулар:

-Кыш бабайны ботен кеше белэ, эйеме?

-Ул нэкъ 7дэ килэ, эйеме?

-Кыш бабай — эйбэт бабай, эйеме?

-Ул эшлэпэ хэм галош кия, эйеме?

-Тиздэн кыш бабай килер, эйеме?

-Ул булэклэр алып килэ, эйеме?

-Чыршыбыз бик матур, эйеме?

-Аны мылтыктан атып алып кайтканнар, эйеме?

-Чыршыда куркэлэр усэ, эйеме?

-Помидорлар да усэ, эйеме?

-Чыршынын энэлэре кызыл, эйеме?

-Кыш бабай суыктан курка, эйеме?

-Ул Кар кызы белэн дус, эйеме?

1 алып баручы: Сез жавапларны дорес бирдегез. Хэзер Кыш бабайны хэм кунакларны чакырырга да була. Алар ни очендер куренми бит эле, нэрсэ булды икэн? эйдэгез эле,кычкырып карыйк.Бэлки безнен тавышны ишетеп килеп житэр.

Бергэ:Кыш бабай!Кыш бабай!Кил безгэ!

(Сыбызгы сызгыртып 2 Юни керэ)

Аб. -Бу нинди тавыш?Кем безнен бэйрэмне бозарга тели?

Юни Бу бит без.эллэ сез безне танымыйсызмы,балалар?Бездэн
башка гына бэйрэм уткэрмэкче буласызмы?Юк,бу эшегез барып
чыкмас!

А.б. Ярар Юни,без сезне таныдык та ди.Сез безне аптырашта
калдырдыгыз бит эле.Урамда кыш уртасы.Зэмхэрир суык кыш
конендэ сез нишлэп кеше колдереп,сыбызгы сызгыртып, туп уйнап
йорисез сон?

1нче юни.Балалар ,килэсе 2013 нче ел бит -Универсиада елы.э анда
катнашыр очен кочле,житез,чыдам булырга кирэк. Кыш коне аю
шикелле йокы симертеп ятсагыз,июль аендагы универсиада
уеннарында ничек кыймылдап йормэкче буласыздыр сез?Мин
берничек тэ анлый алмыйм.

2 нче юни.Анда бит 27 торле спорт уены кертелгэн.Хэзердэн ук
эзерлэнмэсэгез,жэй хэзер килеп житэ ул.Башта кар эреп бетсен
дип,аннары пычрак бетсен дип,аннары чирэм чыксын дип котеп
торсагыз,тагын медальлэр саны аз була бит безнен команданын.

1 нче юни.Мэктэптэ укып йоргэн булалар бит эле тагын.Шуна да
башыгыз житмимени сон сезнен?Хэзердэн ук эзерлэнэ
башлагыз.Калган эшкэ кар ява,дилэр бит.

2 нче юни Менэ без дустым юни белэн кон дэ физик кунегулэр
ясыйбыз.Конгэ 3 эр,4 эр сэгать спорт белэн шогыльлэнэбез.Бездэн
урнэк алырга кирэк!(Туп белэн уйнап курсэтэлэр,Торле кызык
кунегулэр ясыйлар,балалардан да ясаталар).

1 нче юни Ягез эле,ягез,берэрегез сальто ясый белэме?э шпагатка
тошэ белэсезме?Ягез,ягез кыюрак!

2 нче юни эйдэгез эле балалар ,без сезнен житезлегегезне сынап
карыйк эле.Сезнен арада бик тэ олгер,житез балалар бармы
икэн?Андый балаларны без узебез белэн алып китэбез.Казандагы
тренерларыбыз шундый балаларны барлап алып кайтырга
кушканнар иде.Истэлек очен видеога да тошереп алып китэбез.

“Танцующий зоопарк» уены.

1 нче юни Балалар,без китик эле.Сезнен янда безгэ бик кунелле
булды.(сэгатькэ карыйлар)Безнен тренировка вакыты житэ.1 генэ
минутны да эрэм итэргэ ярамый безгэ.

2 нче юни э сезгэ бэйрэм булэге итеп житезлегегез очен менэ бу
шкафны калдырабыз.Лэкин бу булэк –шкафны без китмичэ
ачмагыз.

Икесе бергэ:Сау булыгыз,балалар!Универсиадада очрашканга
кадэр!

(Шкафны ачалар,анын эченнэн Сихерче чыга.)

А.б.Абау,син кем?КЕмне калдырып киткэннэр сон безгэ Юнилар?

Сихерче:Мин –сихерче,куз буучы.Сезнен телдэ фокусник та дилэр
мине.Исемем эл-абдурахман-афсун –туфсун-тфу-тфу-рахад-лукум.

А.б.Алай икэн.Алайса син бик оста тылсымчы булсан,безнен
эйткэннэрне эшлэп курсэт.

Сихерче:Баш осте,баш осте .Ни боерасыз?

А.б.Бездэ буген яна ел бэйрэме.Лэкин кыш бабабыз белэн кар
кызыбыз нишлэптер хаман да куренмилэр .Бэйрэмебездэ кыш
бабай белэн кар кызын тизрэк курэсебез килэ

Сихерче:Була ул,хэзер,хэзер.(Сихерли,тылсымлый)эфсен-тофсен.
эфсен-тофсен.Бэйрэмнен ин олы,ин затлы,ин кирэкле кунаклары
бирдэ булсын!

(Кыш бабай киемендэ куян керэ.Анын артыннан кар кызы киемендэ буре керэ.)
жырлыйлар “С Новым годом!”жыры.

А.б.Балалар бу кыш бабай белэн кар кызы бик шикле куренэлэр
бит,эйдэгез эле сынап карыйк эле.Мин сезгэ табышмаклар
эйтэм,эгэр шул табышмакларга жавап тапсагыз бэлки ышанырбыз.

1.Елга ул тик бер килэ.
Ул килсэ,жир гор килэ.
Яшел чыршы эйлэнэ
Якты заллар куренэ.

2.Яши дилэр урманда,
Кемнен дэ юк кургэне.
Былтыр гына кургэн ди.
Анын исеме-….

3.Бер карчык яши, кара урманда
Ничек курыкмый,яши ул анда?
Анын узеннэн,курсэн куркырлык.
Куркыныч карчык була-….

4.Килэ бары кыш житкэч,
Иске ел утеп киткэч.
узе белэн хэрвакыт
Яна ел алып килэ.
Булэк тулы капчыгын
Иненэ салып килэ

5.Кыш бабайнын юлдашы,
Анын белэн гел бергэ.
Шуна аны жэй коне
Момкин тугел курергэ.
жэй коне ул ботенлэй
Момкин хэтта эрергэ,
Суга эверелергэ.

А.б :Табышмакларга жавап таба алмадыгыз бу сынауда жинелдегез.

Тагын бер генэ тапкыр сынап карыйбыз да,жинелсэгез бэйрэмебездэн китэсез.Чыршыбызнын утлары хаман да янмаган килеш,ул кунелсезлэнеп утыра.Кодрэтегездэн килсэ,аны кабызыгыз.(Тырышып карыйлар тик яндыра алмыйлар)

-Сез чын кыш бабай белэн кар кызы тугел.Сез жинелдегез!Димэк бэйрэмнэн китэсез.Безгэ мондый алдакчылар кирэк тугел.Шулай бит балалар!

(Куян киемнэрен сала.)

-Мин киемнэремне калдырам.Гафу итегез мине, зинхар очен хэм мина ярдэм итегез.Мин бит буредэн куркам.Мин китеп эз югалтканчы бурене тоткарлап торыгыз.

Куян китэ.Бурене балалар тугэрэктэ тоткарлап торалар.

Алып баручы:Тылсымчы,синен тылсым кочен барып чыкмады.эгэр шушы киемнэрне алып барып биреп Кыш бабай белэн Кар кызын бирегэ жибэрсэн,без бик рэхмэтле булыр идек.

Сихерче:Ярар,мин тырышып карармын!(сихерче киемнэрне алып китэ)

Алып баручы:Балалар,эйдэгез эле чыршы тирэли бер жырлап

алыйк эле.Бэлки безнен тавышны ишетеп Кыш бабабыз да килеп

житэр.

“В лесу родилась ёлочка» жыры.
“Танец вправо»уены.

Кыш бабай хэм Кар кызы керэлэр

Кыш бабайИсэнмесез,кадерле дусларым!
Кар кызы Исэнмесез,кадерле балалар!

Кыш бабай Дусларым!Менэ мин янадан сезнен янда.Буген сезнен
белэн очрашканга тогэл 1 ел.Сезнен кайбер шаяннарыгыз миннэн
колэргэ дэ момкин .Янэсе,Кыш бабай –эрэмтамак.Ул елга 1 генэ
кон эшли.Чынлыкта исэ куренеп йормэсэм дэ ,мин ел буе сезнен
белэн.Чонки мин Яна елнын хужасы.Мин бу ел очен
жаваплы.Шунын очен дэ яна елда ирешелгэннэр турында
сойлэгэндэ,мин дэ сезнен белэн горурланам.Кимчелеклэр турында
суз чыкса,сакалымнын бортеклэренэ кадэр кызара.

Алып баручы:Кыш бабай,безнен балалар йозгэ кызыллык
китермилэр.Алар укуда да ,сэнгатьтэ дэ,спортта да бик актив
катнашалар.

Музыка, (татар халык кое «Ай, дубыр-дубая»)

Кыш бабай белэн балалар жырлый.

К.б. Ай-хай шаян икэнсез,

Мине жинэм дигэнсез. Кыш бабагыз карт булса да, Хэйлэкэр ул,
белэмсез.

Балалар (шаяртып). Ай, дубыр-дубая, Ай, дубыр-дубая. Кыш
бабай биегэндэ Бер аяк артка кала.

К.б. Капчыгымда кучтэнэчлэр
Алып килдем мин сезгэ. эгэр шулай шаяртсагыз Бирмэм эле берсен дэ.

Балалар. Ай, дубыр-дубая, Ай, дубыр-дубая. Кыш бабайнын
биегэндэ Капчыгы тошеп кала.

А.б. Кыш бабай, бик арыдын бугай, утырып ял ит. Безнен балалар
узлэренен хонэрлэрен курсэтсеннэр.

К.б. эй, балалар белэлэр шул, Кыш бабаларынын шигырь-жыр

яратканын. эйдэгез,эйдэ!Бик рэхэтлэнеп тынлыйм.
А.б.Кыш бабай безнен быел гына 1 нче сыйныфка кергэн 3

укучыбыз бар.Алар бик тэ тырышып укырга,язарга ойрэнделэр,Син

килешкэ матур шигырьлэр эзерлэп куйдылар.Яле тынлап кара эле.

Кыш бабайга концерт номерлары башкарыла
К.б. Балалар, бик соендем, минем оныгым да сезнен арада икэн.Бик

матур хонэрлэрегез бар икэн.Тукта эле тукта эле, мин бит эле сезгэ

зур капчык белэн кучтэнэчлэр дэ эзерлэдем. оч тапкыр таягы белэн

идэнгэ бэрэ. Капчык керэ. Чишэлэр. Анда куян! К.б.(аптырап).

Туктале. Син каян монда килеп чыктын?
Куян.Тс-с, тс-с-с. Мин качтым.

К.б. Кемнэн?

Куян. Кемнэн булсын,буредэн.

К.б. Курыкма. Озын колак. Менэ безнен балалар белэн таныш.

Бэйрэмдэ катнаш.

Куян (куяннарны куреп). Ой, монда минем дусларым куп икэн.

Чыгыгыз эле, бергэлэп уйныйк. Белэм, сез кишерлэр яратасыз. Кем

кубрэк кишер жыяр икэн?

Уен » Кем кубрэк кишер жыя «.

Алып баручы нэтижэ ясый. Балалар уйнаганда буре кереп, бинокльдэн карап тора.

Буре. Ха-ха-ха. Нихэтле куян

Берэрсен тотам.(Эре-эре атлап куяннар артыннан йогерэ, алар
качалар. Олы куян Кыш бабай артына кача, колакларын селкетеп,
сикерэ-сикерэ учеклэп тора).

Буре. Ну, кылый, погоди! Хэзер мин сине…

К.б.Туктагыз эле, бэйрэм конне дэ болай ачуланышып йормэгез,
дуслашыгыз.

Уен «Кем беренче урындыкка утыра «. Башта балалар уйныйлар.

Сонгысында буре белэн куян уйныйлар. Буре килеп утыра да, куян
анын алдына килеп утыра.

Буре. Ай-ай жаным, йорэклэрем эллэ нэрсэ эшли. Волноваться
итэ(жырлый) Син кайларда йорисен икэн Куянкаем, жанкаем,
иркэм. Кон саен, сэгать саен, котэм Мин сине сагынып

котэм,котэм.

Куян. Оялтма син мине бу кадэр Кызартма син мине
бу кадэр. Нишлим, кибэм, сулам, ябыгам, Буре, бэгърем, мин
синнэн куркам.

Буре. Менэ сина, жаным, ун кулым.

Куян. Менэ сина бэгърем сул кулым.

Буре. Биик бергэ, чыршы янында.

Куян. Ботен кеше монда чагында. Куян, Буре танго биилэр.

К.б. Бу хэтле матур биегэч, сезгэ берэр булэк бирмичэ булмас
инде.(Капчыгыннан икесенэ дэ шар алып бирэ.узе сойлэнэ)
Бар да шундый кунелле булды. Тик капчык белэн булэклэр генэ юк.
Бу вакытта Куян белэн Буре шар кабарталар. Шарлары шартлый.

Берсеннэн язу килеп чыга.

Куян. Кыш бабай, кара. Монда хат бар.

Буре. Каян килеп хат булсын, кэгазь кисэге.

К.б. (алып баручыга) Кызым, кузлэрем начар курэ. Укып бир эле. А.б. (укый) Булэклэр кирэкме? Залда бер бау сузылган булыр. Шунын очын табып, бау буйлап барсагыз,булэклэрне табарсыз

Бар да бау очын эзлилэр, табалар, тарталар. (Бау озынрак булса, кызыграк була) Бауны тартып,булэклэрне кертэлэр.

К.б. Менэ ич минем булэклэрем (курсэтэ). Бу кучтэнэчлэр барысы

да сезгэ, дусларым. Соныннан апагыз олэшеп бирер.э менэ куян

белэн Бурегэ узем бирим эле. Булэклэр бирэ. Куян белэн Буре

рэхмэт эйтэ.

Куян. Кыш бабай мин алдан китим эле. Бурене сойлэштереп тор эле.

Буре (колэ). Пошли, дорогой. Буген мин сина тимим. Буген
ашарыма кучтэнэчлэр бар.

Кочаклашып чыгып китэлэр.

К.б Балалар, инде мина да китэргэ вакыт. Телэклэрнен ин изгесе,
Ин яхшылары сезгэ. Зур унышлар алып килсен Яна ел узегезгэ.
Имин килсен доньялар, Сау булсыннар балалар. Хушыгыз,
дусларым, Килэсе елга да очрашырга да язсын.

Кыш бабай чыгып китэ.

Яна ел. Исэнмесез, кадерле дуслар!
Минем кебек яна гына туган яшь
иптэшлэр хэм купне кургэн олкэннэр.
Сезгэ яна бэхетлэр, яна шатлыклар алып килдем.

Ышанычларыгызны аклармын. Барлык эшлэрне дэ тап тошерми башкарырмын.

А.б. эй, Яна ел, бер дэ тартынмыйм;..»
Хужа булып эйдэ тургэ уз.
Юлларына синен ак чэчэклэр
Кулларына бездэн ипи-тоз.
Кунеллэрдэ шатлык та бар.
Бераз монсу да никтер.

Алып баручы Яна елга ипи-тоз бирэ.

А.б. Син, Яна ел, инде безгэ
Матурлык кына китер.
Ныгысын дуслык, татулык
Иман бир балаларга.
Саулык-сэламэтлек китер
Озак-озак елларга.
Хасанова Р

На авторском концерте в столице Эльмир Низамов рассказал, когда в нем просыпается «дикий зверь»

Вчера в малом зале московского «Зарядья» прошел персональный концерт одного из самых востребованных композиторов современного Татарстана Эльмира Низамова в рамках специальной программы «Я композитор!». За два часа Низамов не только звучал в исполнении струнного оркестра OpensoundOrchestra и солистки Большого театра Альбины Латиповой, но и самостоятельно. Ведь такой формат встречи предполагает личное и откровенное общение зрителя с композитором. На концерте побывал и корреспондент «БИЗНЕС Online».

«Я — композитор!» — это целый цикл таких концертов, созданный Союзом композиторов России и намеренный познакомить слушателя с современной музыкой и развеять стереотип о ее сложности«Я композитор!» — это целый цикл таких концертов, созданный союзом композиторов России и намеренный познакомить слушателя с современной музыкой и развеять стереотип о ее сложности

«Да я сам соткан из этого: либо forte, либо piano»

Малый зал столичного КЗ «Зарядье» — самое лучшее, что можно представить для камерного формата музыкального концерта. Небольшое помещение, отсутствие довлеющего официоза, близкие друзья и коллеги из профессионального музыкального сообщества на зрительских местах и сам композитор нос к носу перед слушателями. Он не только звучит в виртуозном исполнении, но и самостоятельно рассказывает, откровенничает, представляет каждую следующую композицию и искренне переживает за реакцию собравшихся.

«Я композитор!» — это целый цикл концертов от союза композиторов России, здесь намерены познакомить слушателя с современной музыкой и развеять стереотип о ее сложности. А для этого сам композитор, в данном случае казанец Эльмир Низамов, лауреат премии президента РФ для молодых деятелей культуры 2020 года, с самого начала садится перед зрителем и в дружественной беседе с ведущей Анной Виленской рассказывает залу о каждом из исполняемых произведений, о том, как надо и не надо слушать его музыку, прерываясь лишь на исполнение.

Непривычно, что концерт музыкальной классики начинается не с самой музыки, а с диалога. Причем 20-минутного. Но организаторы настаивают: автору есть что сказать о своих произведениях, и прежде всего ему нужно дать высказаться вербально.

«Прежде всего хочется сказать, что я разный. Потому что на своем пути побывал в нескольких музыкальных шкурах: дикого зверя, милого и пушистого. Чаще всего современная музыка нуждается в дополнительной подготовке, но я стараюсь писать такую, которая не будет нуждаться в вербальном пояснении. Пусть музыка сама за себя скажет», — сказал со сцены Низамов и пригласил струнный оркестр OpensoundOrchestra.

Концерт начался с исполнения Concerto grosso в трёх частях для скрипки, струнного оркестра и клавесина. Это сочинение — знаковое для Низамова, потому что через него он отдает дань уважения своим великим и давно ушедшим в историю учителямКонцерт начался с исполнения Concerto grosso в трех частях для скрипки, струнного оркестра и клавесина. Это сочинение — знаковое для Низамова, потому что через него он отдает дань уважения своим великим и давно ушедшим в историю учителям

Концерт начался с исполнения Concerto grosso в трех частях для скрипки, струнного оркестра и клавесина. Это сочинение — знаковое для Низамова, потому что через него он отдает дань уважения своим великим и давно ушедшим в историю учителям. «Когда я писал Concerto grosso, то подумал: а зачем все время что-то копать? У академических музыкантов есть свои святые — Бах, Моцарт, Бетховен. И я подумал: а почему не могу написать музыку так же, как они? Это мое подношение великим учителям, — объяснил композитор перед исполнением. — Вы услышите негу и яростную страсть. Да я сам соткан из этого: либо forte, либо piano».

Профессиональный слушатель отыскал в сочинении отсылки не только к трем святым академической музыки, но и к Альфреду Шнитке в последней части. Но это скорее музыковедческие детали, которые совсем не нужны для восприятия. Низамова спокойно может слушать любой, самый неподготовленный зритель — такими понятными чувствами и градациями он взывает к слушателю. Да и наблюдать за виртуозным исполнением сольной партии скрипки в исполнении главного дирижера оркестра Станислава Малышева — непередаваемое удовольствие.

Следующим произведением стала мировая премьера композиции «Мольба», которая изначально была написана для спектакля «Люди» о голоде в Поволжье.  А усилило впечатление от Concerto grosso и «Мольбы» ангельское пение молодой солистки Большого Альбины ЛатиповойСледующим произведением стала мировая премьера композиции «Мольба», которая изначально была написана для спектакля «Люди» о голоде в Поволжье. А усилило впечатление от Concerto grosso и «Мольбы» ангельское пение молодой солистки Большого Альбины Латиповой

«Если вдаваться в музыковедческие подробности, то все будет кружиться вокруг ноты фа»

От пылкой музыки — к максимально проникновенной. Следующим произведением стала мировая премьера композиции «Мольба», которая изначально была написана для кукольного спектакля Ильгиза Зайниева в театре «Экият» о голоде в Поволжье. А усилило впечатление от Concerto grosso и «Мольбы» ангельское пение молодой солистки Большого Альбины Латиповой. «Когда спрашивают, какой у меня любимый инструмент, я отвечаю: „Человеческий голос“. Мне кажется, нет ничего сильнее по силе воздействия на душу», — пояснил композитор. Кстати, и Низамов, и Латипова в 2021-м попали в традиционный рейтинг «БИЗНЕС Online» героев татарского мира за год.

mobilka

Сначала сопрано Латипова, блиставшая в недавнем «Ариоданте» — барочной премьере Большого театра, исполнила вокализ для сопрано с оркестром «Видения Айсылу», тоже написанный для музыкального спектакля, а затем романс «Райские птицы».

Для завершения первого отделения Низамов выбрал композицию DIXI для струнного оркестра и фортепиано. «С латыни слово dixi переводится как „я все сказал“. Собственно говоря, этим произведением я действительно высказался», — сообщил автор. Хотя у произведения все же есть небольшая история. Оно было написано специально для фестиваля современной музыки Московской филармонии. И изначально DIXI исполняли четыре саксофона, фортепиано и ударные. Но это сочинение Низамова так запало в сердце слушателям, что после фестиваля ему пришлось несколько раз перекладывать музыку на разные составы. Так появилась версия для струнного оркестра с баяном и для оркестра народных инструментов. Не хватает только версии для полного симфонического.

DIXI не только смелое заявление. Это своего рода протест против стереотипа, что современная музыка — всегда что-то тихое, вкрадчивое и на полутонах. «Я спрашивал себя, почему никто не напишет шумно, громко и быстро. Мы же все так любим, — добавил композитор перед исполнением. — Если вдаваться в музыковедческие подробности, то все будет кружиться вокруг ноты фа. Она будет вибрировать как пульс. А вокруг нее — различные темы и подтемы».

Эльмир обещал и дальше радовать поклонников своим творчеством, плодотворно трудиться не только на академическом фронте, но и на театральном и писать понятную без всяких ремарок музыкуЭльмир обещал и дальше радовать поклонников своим творчеством, плодотворно трудиться не только на академическом фронте, но и на театральном, и писать понятную без всяких ремарок музыку

Так Низамов действительно поставил эффектно точку в представлении собственной музыки, за что его наградили шквалом аплодисментов. После этого в зале еще звучал Рождественский концерт Корелли соль минор, op. 6 №8 и Aroura Ксенакиса.

Несмотря на камерность действа и присутствие друзей из профессионального сообщества (в зале была певица Эльмира Калимуллина, композиторы Кузьма Бодров и Илья Демуцкий, культуролог Йосси Тавор), бо́льшую часть зала занимали именно столичные поклонники творчества казанского композитора. Они еще долго не отпускали Низамова: просили фотографироваться, говорили комплименты и спрашивали: когда же появятся ноты для детского исполнения?

Казанец же обещал и дальше радовать поклонников своим творчеством, плодотворно трудиться не только на академическом фронте, но и на театральном, и писать понятную без всяких ремарок музыку.

Adblock
detector